Văn hóa pháp luật, mạch nguồn quản trị hiện đại
Văn hóa pháp luật là tổng thể những giá trị, chuẩn mực, tri thức, thái độ, niềm tin và hành vi của cá nhân, tổ chức và cộng đồng đối với pháp luật, được hình thành trong quá trình xây dựng, thực hiện và bảo vệ pháp luật. Văn hóa pháp luật thể hiện trên các phương diện: Tri thức pháp luật, hiểu biết về Hiến pháp, pháp luật, quyền và nghĩa vụ, thẩm quyền, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể. Ý thức và thái độ pháp luật, tôn trọng pháp luật, có niềm tin vào pháp luật, ý thức tuân thủ và bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật. Hành vi và kỹ năng pháp luật, biết vận dụng pháp luật đúng đắn trong công việc và đời sống; thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm; xử lý công việc đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng quy trình. Môi trường và thiết chế pháp luật, chất lượng xây dựng, tổ chức thực hiện, phổ biến, giáo dục, kiểm tra, giám sát và bảo vệ pháp luật; đồng thời hình thành môi trường xã hội đề cao thượng tôn pháp luật, công bằng, liêm chính và trách nhiệm.
Từ mùa Thu lịch sử năm 1945, nhân tộc Việt Nam giành lại độc lập, chủ quyền quốc gia, mở ra hành trình xây dựng một trật tự pháp lý mới, trong đó con người được xác lập vị thế công dân, quyền tự do, bình đẳng và hạnh phúc từng bước được thể chế hóa bằng Hiến pháp 1946. Hiện thực hóa giá trị nhà nước của dân, do dân, vì dân, tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay, quản trị địa phương đóng vai trò là "cầu nối" trực tiếp đưa đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đi vào đời sống.
Hiến pháp 1946, nền móng của một Nhà nước của Nhân dân
Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền cơ sở được định lượng qua niềm tin của Nhân dân và chất lượng phục vụ công vụ. Nền hành chính phục vụ, kiến tạo với những thiết chế pháp lý hiện đại, khoa học, phát triển với sức mạnh mềm về văn hóa pháp lý, trong đó đội ngũ cán bộ là người đi đầu, làm trước. Văn hóa pháp lý, của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa xa lạ với cách ứng xử việc "biết luật", “đối phó luật”, "sợ luật", trong nền quản trị địa phương hiện đại, chuyên nghiệp tinh thần phục vụ, kiến tạo, chính quyền, Nhân dân, doanh nghiệp đồng kiến tạo xây dựng quê hương. Trong quản trị địa phương văn hóa pháp lý tại công sở là sự thượng tôn pháp luật của cán bộ, công chức cụ thể hóa giá trị pháp lý pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thành lương tâm nghề nghiệp, chuẩn mực đạo đức trong ứng xử.
Nhận diện chuẩn mực liêm chính, trách nhiệm trong nền quản trị công
Văn hóa pháp luật là chiếc "la bàn" định hướng hành vi công vụ của cán bộ, công chức, khi văn hóa pháp luật, đạo đức công chức xây dựng vững chắc trong hoạt động công vụ xã hội chủ nghĩa, trong mỗi hành vi đều thể hiện giá trị, danh dự và sự tự trọng nghề nghiệp, gạt bỏ tư duy "lợi ích nhóm", thói cửa quyền, nhũng nhiễu… Hành vi công vụ được định hướng bởi các giá trị liêm chính, trách nhiệm khác biệt với sự ép buộc bởi kỷ luật, sợ khó, sợ sai… mà là trách nhiệm giải trình trở thành thói quen tự nhiên: làm sai dám nhận, việc khó dám gánh, “đi trước làm đầu” và luôn sẵn sàng minh bạch hóa quy trình giải quyết thủ tục cho người dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh công bố Hiến pháp năm 1959
Liêm chính, trách nhiệm thể hiện ở sự công tâm, khách quan, không vụ lợi, tinh thần tận tụy, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm phải thấm sâu vào nhận thức và yêu cầu tự thân trong hành vi công vụ. Trong hành động, lời nói, từng việc làm phải kiên quyết đấu tranh với tư duy lợi ích nhóm, chủ nghĩa cá nhân, thói cửa quyền, nhũng nhiễu và mọi biểu hiện lạm dụng quyền lực… chuẩn mực cốt lõi cấu thành nền quản trị công hiện đại. Trách nhiệm trong nền quản trị công hiện đại là mỗi quyết định đều có căn cứ pháp lý, mỗi công việc đều rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ kết quả; mỗi quy trình giải quyết thủ tục hành chính đều được công khai, minh bạch và chịu sự giám sát của đa chủ thể, lấy sự hài lòng và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân làm thước đo chất lượng hoạt động công quyền.
Người dân, doanh nghiệp chủ thể văn hóa pháp luật
Văn hóa pháp luật trang bị cho người dân công cụ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời tạo ra áp lực lành mạnh buộc chính quyền phải làm việc trách nhiệm hơn. Người dân văn hóa pháp luật trong quản trị công sẽ nói "không" với tiêu cực, chủ động tham gia đóng góp ý kiến và giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước thông qua các thiết chế dân chủ cơ sở. Nền quản trị địa phương hiện đại, người dân là chủ thể tham gia xây dựng, thực thi, giám sát và phản biện việc thực hiện pháp luật. Người dân chủ động tìm hiểu, tôn trọng và thực hiện quyền, nghĩa vụ; tích cực tham gia góp ý xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền.
Doanh nghiệp cần hình thành văn hóa kinh doanh thượng tôn pháp luật, cạnh tranh lành mạnh, minh bạch trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và thực hiện đầy đủ trách nhiệm với Nhà nước, người lao động và cộng đồng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, việc mở rộng các kênh tương tác, tham vấn, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và giám sát trực tuyến sẽ tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tham gia thực chất hơn vào quá trình quản trị địa phương. Khi doanh nghiệp được bảo đảm môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và bình đẳng, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý của Nhà nước mà còn trở thành phương thức kết nối, điều hòa lợi ích và kiến tạo đồng thuận xã hội.
Truy nguyên những điểm nghẽn khi thực hiện quản trị địa phương 2 cấp
Một bộ phận cán bộ, công chức vẫn chịu ảnh hưởng của lối tư duy hành chính cũ, thói quen làm việc theo tiền lệ, trông chờ chỉ đạo và hướng dẫn của cấp trên; chưa thực sự chủ động vận dụng pháp luật để giải quyết những vấn đề mới phát sinh tại địa phương. Sâu xa là quá trình chuyển đổi từ văn hóa chấp hành mệnh lệnh sang văn hóa chủ động thượng tôn pháp luật; từ tư duy chính quyền quản lý sang tư duy chính quyền kiến tạo, phục vụ và chịu trách nhiệm trước Nhân dân.
Khối lượng công việc và phạm vi thẩm quyền của chính quyền địa phương được mở rộng, đặt ra yêu cầu cao hơn nhưng ý thức tuân thủ và năng lực thực thi pháp luật chưa theo kịp yêu cầu. Sự chưa đồng đều về năng lực chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, khả năng cập nhật và vận dụng các quy định pháp luật dẫn đến tình trạng lúng túng, áp dụng thiếu thống nhất, máy móc hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm có thể khiến một số cán bộ ưu tiên sự an toàn của bản thân hơn hiệu quả giải quyết công việc; có bộ phận biểu hiện tùy tiện, vượt quá giới hạn thẩm quyền. Truy nguyên là khoảng cách giữa yêu cầu của pháp luật với năng lực nội tại và ý thức tự giác tuân thủ pháp luật của chủ thể thực thi công vụ.
Người dân, doanh nghiệp chưa được tham gia thực chất vào quá trình kiến tạo, giám sát quản trị địa phương. Việc thay đổi địa bàn phục vụ và đẩy mạnh giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số đặt ra những yêu cầu mới về khả năng tiếp cận pháp luật, thông tin và dịch vụ công, tiếp cận, hiểu và thực hiện quyền của người dân thì dân chủ dễ trở thành hình thức, rào cản đối với người cao tuổi, người yếu thế và nhóm hạn chế kỹ năng số. Liêm chính trong bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm quyền riêng tư, minh bạch thông tin và trách nhiệm pháp lý trên môi trường số cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Độ trễ từ văn hóa hành chính một chiều sang văn hóa dân chủ, đối thoại, hợp tác và đồng kiến tạo; từ thực hiện quyền công dân theo phương thức truyền thống sang không gian số.
80 năm, sức sống nền pháp quyền xã hội chủ nghĩaVăn hóa pháp luật kiến tạo nền quản trị địa phương
Xây dựng và lan tỏa "Bộ chuẩn mực văn hóa công vụ liêm chính", trong mỗi cơ quan nhà nước ở địa phương cần cụ thể hóa các quy định pháp luật thành các quy tắc ứng xử ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thực hiện. Đưa tiêu chí "văn hóa pháp luật và tính liêm chính" thành thước đo cốt lõi để đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ. Kiên quyết đưa ra khỏi bộ máy những cán bộ nhũng nhiễu, thiếu trách nhiệm, suy thoái về tư tưởng đạo đức. Đột phá bằng Chuyển đổi số và Dữ liệu mở là “liều thuốc” mạnh để minh bạch hóa mọi quy trình hành chính. Khi mọi thủ tục, từ cấp phép xây dựng, đất đai đến đấu thầu công khai đều được đưa lên nền tảng số, không gian cho sự tiêu cực, nhũng nhiễu sẽ bị thu hẹp tối đa. "Chính quyền số" chính là biểu hiện sinh động nhất của nền quản trị liêm chính dựa trên kỷ cương công nghệ và pháp luật. Công nghệ số thân thiện, thuận lợi để hỗ trợ tối đa người dân, doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính, tương tác các bên trong thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước. Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đi vào thực chất, gắn liền với các tình huống thực tiễn tại cơ sở, giải quyết những "điểm nghẽn" mà người dân và doanh nghiệp đang quan tâm. Số hóa, tự động hóa, trực quan hóa các hình thức, nội dung thực hiện thủ tục hành chính, phổ biến đường lối, chính sách của nhà nước. Phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu cơ quan, địa phương trong việc thượng tôn pháp luật. Phát huy thực chất quyền làm chủ và giám sát của Nhân dân, tạo mọi điều kiện thuận lợi để người dân thực hiện phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Thiết lập các kênh phản hồi nhanh, bảo vệ an toàn cho những người dám tố cáo tiêu cực, qua đó biến sức mạnh của cộng đồng thành "bức tường lửa" phòng chống tham nhũng, lãng phí tại cơ sở.
Văn hóa pháp luật từ những biểu hiện từ mỗi hành vi tích cực hướng đến sự minh bạch của nền hành chính, và trong ý thức tự giác tuân thủ luật lệ của mỗi người dân. Trong 80 dân tộc Việt Nam được sống trong điều kiện có Hiến pháp, mỗi cán bộ, công chức và người dân tại các địa phương hãy cùng nhau thắp lên ngọn lửa Thượng tôn pháp luật, biến văn hóa pháp luật thành nền tảng vững chắc để xây dựng những vùng đất bình yên, phát triển, liêm chính và giàu lòng nhân ái!
Văn hóa pháp luật - nền tảng quản trị địa phương liêm chính, trách nhiệm
Chi bộ Khoa Nhà nước và pháp luật tổ chức sinh hoạt chuyên đề học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh
Phát huy vai trò của đội ngũ đảng viên hưu trí ở cơ sở đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh mới
Khai giảng lớp trung cấp lý luận chính trị hệ không tập trung khóa 219
Đưa công tác tư tưởng về cơ sở, địa bàn dân cư – yêu cầu trọng tâm thực hiện chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới
TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TRẦN PHÚ HÀ TĨNH - LỊCH SỬ 81 NĂM XÂY DỰNG, TRƯỞNG THÀNH VÀ CỐNG HIẾN
Trường Chính trị Trần Phú - Gắn trách nhiệm chính trị với công tác dân tộc và an sinh xã hội
Trường Chính trị Trần Phú đạt giải tại Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 6, năm 2026
