Với tư cách là Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (1936–1938), đồng chí Hà Huy Tập không chỉ là một nhà lãnh đạo thực tiễn xuất sắc mà còn là một trong những nhà lý luận mácxít sớm nhất của cách mạng Việt Nam, có nhiều đóng góp quan trọng trong việc truyền bá, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin ở nước ta trong những năm đầu đầy gian nan của phong trào cách mạng.
Tổng Bí thư Hà Huy Tập (1936 -1938). (Ảnh: TTXVN)
Dù thời gian hoạt động cách mạng không dài, trong hoàn cảnh hết sức khắc nghiệt của chế độ thực dân - phong kiến, nhưng đồng chí Hà Huy Tập đã để lại một di sản lý luận có giá trị, góp phần quan trọng vào việc xác lập nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Đông Dương, làm rõ con đường cách mạng Việt Nam, nâng cao trình độ lý luận, bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Nghiên cứu đóng góp của Hà Huy Tập đối với công tác lý luận Mác – Lênin ở Việt Nam không chỉ có ý nghĩa lịch sử, mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh hiện nay, khi Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế.
Đầu thế kỷ XX, Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kiến, chịu sự áp bức, bóc lột nặng nề của thực dân Pháp. Phong trào yêu nước phát triển mạnh mẽ nhưng lâm vào khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước. Các khuynh hướng phong kiến, tư sản, cải lương lần lượt thất bại, đặt ra yêu cầu bức thiết phải tìm ra một hệ tư tưởng mới, một con đường cách mạng đúng đắn.
Sự ra đời của chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt là thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga (1917), đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại, đồng thời chỉ ra con đường giải phóng cho các dân tộc thuộc địa. Trong bối cảnh đó, việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam trở thành nhiệm vụ sống còn của phong trào cách mạng.
Đồng chí Hà Huy Tập sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước ở Hà Tĩnh - Vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Ngay từ sớm, ông đã tiếp cận với các tư tưởng tiến bộ và sớm giác ngộ cách mạng. Trong những năm học tập và hoạt động tại Trung Quốc và Liên Xô, Hà Huy Tập có điều kiện nghiên cứu có hệ thống chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt là lý luận về cách mạng vô sản, vấn đề dân tộc và thuộc địa, xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp công nhân. Ông từng theo học tại Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô) – Cái nôi đào tạo nhiều cán bộ lý luận cho phong trào cộng sản quốc tế và cách mạng Việt Nam.
Chính quá trình học tập bài bản này đã hình thành ở Hà Huy Tập một tư duy lý luận sắc bén, khả năng phân tích khoa học và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của cách mạng Đông Dương.
Một trong những đóng góp nổi bật của Hà Huy Tập đối với công tác lý luận là viết và biên soạn nhiều tác phẩm, bài báo có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Các bài viết của ông tập trung làm rõ bản chất của chủ nghĩa tư bản, vai trò lịch sử của giai cấp công nhân, sứ mệnh của Đảng Cộng sản, con đường cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Tiêu biểu có thể kể đến các tác phẩm như: “Tự chỉ trích”, “Vấn đề dân cày”, “Đảng Cộng sản Đông Dương”. Trong các tác phẩm này, Hà Huy Tập đã vận dụng lập trường, quan điểm, phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để phân tích thực trạng xã hội Việt Nam, chỉ ra mâu thuẫn cơ bản giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc và tay sai, từ đó khẳng định cách mạng Việt Nam trước hết phải là cách mạng giải phóng dân tộc.
Trên cơ sở lý luận của Lênin về cách mạng thuộc địa, Hà Huy Tập đã góp phần làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Ông khẳng định, cách mạng giải phóng dân tộc là tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội, nhưng chỉ có dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản thì cách mạng dân tộc mới giành được thắng lợi triệt để. Hà Huy Tập đã cụ thể hóa luận điểm đó vào điều kiện Việt Nam, góp phần củng cố niềm tin lý luận cho phong trào cách mạng trong nước.
Những đóng góp của Hà Huy Tập trong việc xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bao gồm:
Đấu tranh chống các quan điểm sai trái, cơ hội trong phong trào cách mạng. Trong bối cảnh phong trào cách mạng còn non trẻ, nhiều khuynh hướng tư tưởng khác nhau cùng tồn tại, Hà Huy Tập đã kiên quyết đấu tranh chống lại các biểu hiện tả khuynh, hữu khuynh, giáo điều hoặc cơ hội chủ nghĩa, bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin. Thông qua các bài viết lý luận và hoạt động lãnh đạo thực tiễn, ông nhấn mạnh yêu cầu phải vận dụng sáng tạo lý luận Mác – Lênin, tránh sao chép máy móc kinh nghiệm nước ngoài, đồng thời kiên quyết chống lại những biểu hiện xa rời mục tiêu cách mạng vô sản.
Với vai trò là Tổng Bí thư, Hà Huy Tập đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Ông coi việc nắm vững chủ nghĩa Mác – Lênin là điều kiện tiên quyết để Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo. Quan điểm này thống nhất với tư tưởng Hồ Chí Minh: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt”1. Hà Huy Tập chính là người đã sớm hiện thực hóa yêu cầu đó trong những năm đầu của Đảng.
Những đóng góp của Hà Huy Tập đã để lại dấu ấn sâu sắc trong quá trình hình thành và phát triển của phong trào cách mạng Việt Nam, đặc biệt trên phương diện lý luận và xây dựng tổ chức Đảng. Các hoạt động nghiên cứu, truyền bá lý luận và lãnh đạo phong trào của ông đã góp phần quan trọng vào việc củng cố nền tảng tư tưởng, xác lập đường lối cách mạng đúng đắn và đào tạo đội ngũ cán bộ cho Đảng.
Trước hết, khẳng định và củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh phong trào cách mạng ở Đông Dương những năm 1930 còn gặp nhiều khó khăn, sự đàn áp khốc liệt của thực dân và những hạn chế về nhận thức lý luận trong nội bộ phong trào, ông đã kiên định quan điểm rằng cách mạng muốn thắng lợi phải có một tổ chức lãnh đạo thống nhất, có đường lối chính trị đúng đắn và có nền tảng lý luận khoa học. Thông qua các bài viết, báo cáo và hoạt động lãnh đạo trong Đảng, ông nhấn mạnh rằng Đảng của giai cấp công nhân chính là lực lượng duy nhất có khả năng lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi. Quan điểm đó đã góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và quần chúng vào vai trò lãnh đạo của Đảng, đồng thời tạo cơ sở lý luận quan trọng cho sự phát triển của phong trào cách mạng sau này.
Thứ hai, Hà Huy Tập có đóng góp quan trọng trong việc đặt nền móng cho quá trình vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào thực tiễn cách mạng Đông Dương. Trong quá trình hoạt động cách mạng và học tập lý luận ở nước ngoài, ông đã tiếp thu sâu sắc tư tưởng của Các Mác và Lênin, từ đó vận dụng vào điều kiện cụ thể của xã hội Việt Nam và các nước Đông Dương. Ông không chỉ truyền bá những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin mà còn phân tích, giải thích để làm rõ con đường cách mạng phù hợp với đặc điểm của một nước thuộc địa nửa phong kiến. Những quan điểm này góp phần định hướng cho việc xây dựng đường lối cách mạng giải phóng dân tộc gắn liền với mục tiêu tiến lên chủ nghĩa xã hội, tạo nền tảng lý luận cho sự phát triển lâu dài của cách mạng Việt Nam.
Bên cạnh đó, một đóng góp quan trọng khác của Hà Huy Tập là góp phần xây dựng và rèn luyện đội ngũ cán bộ cách mạng có bản lĩnh chính trị và trình độ lý luận. Ông đặc biệt coi trọng công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, xem đây là điều kiện cần thiết để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Theo ông, người cán bộ cách mạng không chỉ cần có tinh thần đấu tranh và lòng yêu nước mà còn phải được trang bị kiến thức lý luận vững vàng để có thể phân tích tình hình, xác định đúng nhiệm vụ cách mạng và tổ chức phong trào quần chúng một cách hiệu quả. Chính vì vậy, trong quá trình hoạt động của mình, ông luôn chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần hình thành một lớp cán bộ có bản lĩnh chính trị kiên định, trung thành với lý tưởng cách mạng và có khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn.
Những đóng góp trên của đồng chí Hà Huy Tập không chỉ có ý nghĩa đối với phong trào cách mạng giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám mà còn để lại giá trị lâu dài đối với công tác xây dựng Đảng và phát triển lý luận cách mạng ở Việt Nam. Các quan điểm của ông về vai trò lãnh đạo của Đảng, về việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin và về xây dựng đội ngũ cán bộ vẫn tiếp tục được kế thừa và phát triển trong đường lối của Đảng qua các thời kỳ, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch gia tăng chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, đặc biệt là phủ nhận vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin và xuyên tạc con đường phát triển của cách mạng Việt Nam, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng lý luận của Hà Huy Tập có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những quan điểm của ông về công tác lý luận, về vai trò của giáo dục chính trị và về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn vẫn còn nguyên giá trị, góp phần quan trọng vào việc củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Việc nghiên cứu tư tưởng của Hà Huy Tập góp phần kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh – nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông luôn nhấn mạnh vai trò của lý luận cách mạng khoa học, coi việc nắm vững và vận dụng đúng đắn những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin là điều kiện tiên quyết để xác định đường lối cách mạng đúng đắn. Quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi các thế lực thù địch tìm cách phủ nhận giá trị của học thuyết Mác Lê nin. Việc tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, gắn với tư tưởng của Hồ Chí Minh, sẽ góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn.
Tổng Bí thư Tô Lâm dâng hương tưởng niệm Tổng Bí thư Hà Huy Tập. (Ảnh: TTXVN)
Tư tưởng của Hà Huy Tập gợi mở nhiều nội dung quan trọng cho việc đổi mới phương thức giáo dục lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay. Ông luôn coi trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nâng cao trình độ lý luận cho đội ngũ đảng viên. Theo ông, lý luận không chỉ dừng lại ở việc học tập các nguyên lý cơ bản mà phải được truyền đạt một cách sinh động, dễ hiểu, gắn với yêu cầu thực tiễn của phong trào cách mạng. Vận dụng quan điểm này trong điều kiện hiện nay đòi hỏi các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phải tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy, kết hợp giữa lý luận với các tình huống thực tiễn, tăng cường đối thoại, trao đổi, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên và quần chúng.
Bên cạnh đó, một giá trị nổi bật trong tư tưởng của Hà Huy Tập là nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, coi đây là nguyên tắc quan trọng để tránh rơi vào giáo điều, máy móc trong nhận thức và hành động. Ông cho rằng lý luận cách mạng phải xuất phát từ thực tiễn và quay trở lại phục vụ thực tiễn. Chính nhờ quan điểm đó mà nhiều vấn đề lý luận trong phong trào cách mạng Đông Dương đã được giải thích và vận dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng và đối mặt với nhiều vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn, việc quán triệt nguyên tắc gắn lý luận với thực tiễn càng trở nên cần thiết. Điều này giúp nâng cao năng lực tư duy lý luận của cán bộ, đảng viên, đồng thời bảo đảm các chủ trương, đường lối của Đảng luôn xuất phát từ thực tiễn đất nước và đáp ứng yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn.
Khu mộ Tổng Bí thư Hà Huy Tập tại Xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh
Việc nghiên cứu và vận dụng những giá trị lý luận của Hà Huy Tập không chỉ giúp làm phong phú thêm kho tàng lý luận của Đảng mà còn góp phần quan trọng vào công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục phát huy truyền thống nghiên cứu lý luận, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị và xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ mới.
Những đóng góp của Ông đối với công tác lý luận Mác – Lênin không chỉ có giá trị lịch sử, mà còn mang ý nghĩa thời đại sâu sắc, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng và soi sáng con đường cách mạng Việt Nam. Việc tiếp tục nghiên cứu, kế thừa và phát huy những giá trị lý luận của Hà Huy Tập là trách nhiệm của công tác lý luận hiện nay, góp phần xây dựng Đảng ta ngày càng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức.
Chú thích:
(1) Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 2, tr 289. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà nội 2011)
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
3. V.I. Lênin (1980), Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva.
4. Ban Tuyên giáo Trung ương (2018), Các nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Viện Lịch sử Đảng (2006), Hà Huy Tập – Cuộc đời và sự nghiệp, Nxb Chính trị quốc gia.
Đóng góp của Tổng Bí thư Hà Huy Tập đối với công tác lý luận Mác – Lênin ở Việt Nam
Hội thảo khoa học “Giảng dạy lý luận chính trị theo hướng chuyển đổi số ở Khoa Lý luận cơ sở, Trường Chính trị Trần Phú trong giai đoạn hiện nay”
Không thể tách rời Đảng quang vinh với những mùa xuân của dân tộc
Hội thảo khoa học “Các yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong giai hiện nay”
Những mùa xuân vui từ khi có Đảng
Vững bước dưới cờ Đảng
Hội thảo khoa học “96 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam”
