Cách mạng Tháng Tám ở Hà Tĩnh và bài học trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiện nay
Thứ ba - 18/08/2026 03:59
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Hà Tĩnh là một trong bốn địa phương giành chính quyền sớm nhất cả nước, thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo của Đảng bộ và Nhân dân địa phương trong việc nắm bắt thời cơ cách mạng. Thành công đó không chỉ là kết quả của đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng mà còn phản ánh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác chuẩn bị cán bộ, xây dựng tổ chức và phát huy sức mạnh của quần chúng. Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tinh gọn tổ chức bộ máy, việc nghiên cứu những bài học từ Cách mạng Tháng Tám ở Hà Tĩnh có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiện nay.
Lịch sử cách mạng Việt Nam chứng minh rằng mọi thắng lợi đều gắn liền với vai trò lãnh đạo của Đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc", "Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém". Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ luôn là nhiệm vụ then chốt trong công tác xây dựng Đảng. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Hà Tĩnh không chỉ là thắng lợi của lòng yêu nước và tinh thần cách mạng mà còn là thắng lợi của sự chuẩn bị chu đáo về tổ chức, về lực lượng và đặc biệt là đội ngũ cán bộ cơ sở. Nhiều cán bộ được rèn luyện trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, trong các tổ chức Việt Minh đã phát huy bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức và khả năng tập hợp quần chúng để lãnh đạo nhân dân giành chính quyền thắng lợi trong thời gian rất ngắn. Hiện nay, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ "đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ" đặt ra những đòi hỏi mới đối với hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nhất là các trường chính trị. Việc nhìn lại những bài học lịch sử từ Cách mạng Tháng Tám ở Hà Tĩnh có ý nghĩa quan trọng trong đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.
Biểu hiện sinh động của tinh thần chủ động, sáng tạo trong công tác cán bộ
Tháng Tám năm 1945, sau khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, thời cơ tổng khởi nghĩa đã xuất hiện. Với truyền thống cách mạng được hun đúc từ phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930–1931), Đảng bộ và Nhân dân Hà Tĩnh nhanh chóng chuyển từ thế chuẩn bị sang tổng khởi nghĩa. Điểm nổi bật của Hà Tĩnh là tinh thần chủ động trong hành động, đội ngũ cán bộ, đảng viên nòng cốt ở các làng, xóm và trong các nhà máy, xí nghiệp trên toàn tỉnh đã tích cực vận động, rải truyền đơn, tổ chức lực lượng... Ngày 16/8/1945, khi chưa nhận được chỉ thị chính thức của cấp trên, lực lượng cách mạng ở Can Lộc nòng cốt là nhóm thanh niên giác ngộ trong tổ chức Thanh niên cứu quốc làm nòng cốt đã đứng lên vận động quần chúng xông vào huyện đường tước vũ khí của lính bảo an và buộc huyện trưởng trao ấn triện, sổ sách, giấy tờ… giành chính quyền thắng lợi. Thành công này nhanh chóng lan tỏa, tạo động lực để các địa phương khác như Thạch Hà, Cẩm Xuyên, thị xã Hà Tĩnh, Đức Thọ, Kỳ Anh, Nghi Xuân, Hương Sơn và Hương Khê lần lượt giành chính quyền trong những ngày sau đó. Đến ngày 21/8/1945 toàn tỉnh Hà Tĩnh hoàn thành việc giành chính quyền gần như không đổ máu. Điều đó thể hiện nghệ thuật lãnh đạo linh hoạt, khả năng nắm bắt thời cơ và sức mạnh đoàn kết của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là quá trình chuẩn bị lâu dài về tổ chức Đảng, các đoàn thể cứu quốc, công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị và đào tạo đội ngũ cán bộ. Qua thực tiễn phong trào phong trào ở cơ sở các chi bộ đảng, tổ chức quần chúng đã rèn luyện, bồi dưỡng, xây dựng những cán bộ cốt cán có bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức và khả năng tập hợp quần chúng trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng ở từng địa phương. Trên tinh thần chủ động dự báo, sáng tạo, nắm bắt từng địa bàn, kết hợp lực lượng cách mạng, sử dụng đã tạo mạng lưới lãnh đạo rộng khắp, khi thời cơ giành chính quyền xuất hiện, Hà Tĩnh đã có lực lượng lãnh đạo và tổ chức đủ sức nhanh chóng chớp thời cơ phát động, dẫn dắt quần chúng đứng lên giành chính quyền.
Chuẩn bị và xây dựng cán bộ có tính quyết định lịch sử
Thực tiễn Cách mạng Tháng Tám ở Hà Tĩnh cho thấy vai trò quyết định của đội ngũ cán bộ trên nhiều phương diện: Trước tiên, cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trong hoàn cảnh đầy biến động, các cán bộ cách mạng vẫn giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng, kiên quyết lãnh đạo quần chúng nổi dậy đúng thời điểm. Thứ hai, cán bộ được rèn luyện trong thực tiễn phong trào cách mạng, trước năm 1945, nhiều cán bộ đã trải qua các phong trào đấu tranh, bị bắt, bị tù đày hoặc hoạt động bí mật. Các tổ chức Đảng, tổ chức quần chúng bị khủng bố, Đảng phải rút vào hoạt động bí mật, các tổ chức quần chúng phải giải tán nhưng những cán bộ chủ chốt, người đứng đầu có đạo đức cách mạng trong sáng, đầy tài năng, bản lĩnh chính trị vẫn giữ vững khí tiết, trung thành với lý tưởng cách mạng của Đảng dẫn dắt phong trào cách mạng đi đến thắng lợi cách mạng Tháng Tám. Chính quá trình vượt qua những khó khăn về tổ chức giúp đội ngũ cán bộ tích lũy kinh nghiệm lãnh đạo, vận động quần chúng và xử lý các tình huống phức tạp. Thứ ba, cán bộ có khả năng gắn bó mật thiết với Nhân dân, thành công của các cuộc khởi nghĩa ở Hà Tĩnh không chỉ dựa vào lực lượng vũ trang mà chủ yếu dựa vào sức mạnh của quần chúng. Thứ tư, cán bộ phải xây dựng và giữ uy tín và phát huy năng lực vận động của đội ngũ cán bộ cơ sở. Phát huy tính chủ động, sáng tạo, nhiều quyết định được đưa ra nhanh chóng trên cơ sở dự báo tình hình quốc tế, trong nước đúng đắn, bám sát thực tiễn địa phương, không máy móc, không trông chờ chỉ đạo từ cấp trên. Trong bối cảnh hiện nay khi môi trường quản trị ngày càng biến động đây là bài học đặc biệt có giá trị trong xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ của Đảng ta.
Từ sớm, từ xa - xây dựng đội ngũ cán bộ với những yêu cầu mới
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải không ngừng được nâng cao trình độ. Đặc biệt, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại đặt ra yêu cầu mới về năng lực quản trị, năng lực điều hành, tư duy chiến lược, đổi mới sáng tạo và khả năng xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Tập trung đào tạo, bồi dưỡng nội dung cốt lõi trong xây dựng đội ngũ cán bộ như: định hình lại tiêu chí tuyển chọn cán bộ, theo năm trụ cột: phẩm chất – năng lực – uy tín – liêm chính – hiệu quả. Đẩy mạnh minh bạch, cạnh tranh và kiểm soát quyền lực trong tuyển chọn; chuyển từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch động – tạo "dòng chảy cán bộ" thực chất. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hoàn thiện và phát triển năng lực lãnh đạo, năng lực quản trị và kỹ năng thực hành, để xử lý những khó khăn phức tạp trong thế hoàn cảnh đầy biến động. Bản lĩnh, vững vàng thực hiện những kỳ vọng với những bước phát triển vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Khả năng dự báo, tự tin với những phương pháp mới, tiến bộ… tập trung vào những vấn đề khó, mới để đưa cơ quan, đơn vị, địa phương tạo sự đột phá trong sự phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Bám sát tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII: "Công tác cán bộ phải được tiến hành thường xuyên, thận trọng, khoa học, chặt chẽ và hiệu quả; lấy hiệu quả công tác và sự tín nhiệm của nhân dân làm thước đo chủ yếu".
“Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”
Tập trung giáo dục bản lĩnh chính trị và lý tưởng cách mạng là bài học có ý nghĩa nền tảng, đặt lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và đạo đức công vụ ở vị trí trung tâm. Bồi dưỡng tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, học đi đôi với hành, gắn đào tạo, bồi dưỡng với hoạt động thực tiễn. Tăng cường nghiên cứu thực tế, khảo sát cơ sở, hiệu quả của mô hình phát triển, tình huống quản lý và các vấn đề thực tiễn của địa phương là thước đo năng lực công chức. Tập trung đổi mới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng năng lực chủ động, sáng tạo. Tinh thần chủ động của cán bộ Hà Tĩnh trong Cách mạng Tháng Tám là bài học còn nguyên giá trị. Chương trình đào tạo cần chú trọng phát triển tư duy phản biện, tư duy chiến lược, kỹ năng ra quyết định và khả năng thích ứng với những biến động mới. Xây dựng phong cách gần dân, trọng dân, cán bộ phải biết lắng nghe Nhân dân, dựa vào Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân, củng cố niềm tin xã hội và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý. Đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Thực hiện đồng kiến tạo tri thức trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, tăng cường phương pháp giảng dạy tích cực, nghiên cứu tình huống, mô phỏng quản lý, thảo luận nhóm, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy; giảm lối truyền thụ kiến thức một chiều, tăng cường phát triển năng lực thực hành. Xây dựng đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu mới, không chỉ giỏi lý luận mà còn phải am hiểu thực tiễn, thường xuyên nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, cập nhật chủ trương mới của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và tình hình phát triển của địa phương. Giảng viên lý luận chính trị luôn nêu cao tinh thần học tập, như lời dặn của Bác Hồ “Người huấn luyện nào tự cho là mình đã biết đủ cả rồi, thì người đó dốt nhất”.
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Hà Tĩnh là minh chứng sinh động cho sức mạnh của lòng yêu nước, của khối đại đoàn kết toàn dân và đặc biệt là vai trò quyết định của đội ngũ cán bộ được chuẩn bị, rèn luyện trong thực tiễn cách mạng vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với công tác xây dựng Đảng và đào tạo cán bộ. Bài học từ Cách mạng Tháng Tám không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ mà còn tạo nền tảng để xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Hà Tĩnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Tác giả: T.S Hồ Thanh - Phó Trưởng Khoa Nhà nước và pháp luật
Cách mạng Tháng Tám ở Hà Tĩnh và bài học trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiện nay
Đổi mới đào tạo Lý luận chính trị cho đội ngũ doanh nghiệp nhà nước nhìn từ thực tiễn lớp Trung cấp lý luận chính trị Công ty Điện lực Dầu khí Hà Tĩnh
Bước phát triển nhận thức của Đảng ta từ “học tập và làm theo” đến “học tập, thực hành” tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Khai giảng Lớp Trung lý luận chính trị, hệ không tập trung Khóa 212, năm học 2026 - 2027, mở tại xã Kỳ Anh
Khai giảng lớp Trung lý luận chính trị, hệ không tập trung Khóa 211, năm học 2026 - 2028, mở tại Trường Chính trị Trần Phú
Cán bộ, giảng viên Trường Chính trị Trần Phú nghiên cứu thực tế tại phường Vũng Áng
Trường sơn - Mê kông, nghĩa tình Việt – Lào
Khai giảng lớp Trung lý luận chính trị, hệ không tập trung Khóa 210, năm học 2026 - 2027, mở tại Phường Sông Trí
