TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TRẦN PHÚ HÀ TĨNH - LỊCH SỬ 81 NĂM XÂY DỰNG, TRƯỞNG THÀNH VÀ CỐNG HIẾN
- Thứ tư - 21/10/2026 04:19
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Ngày 20/10/1945, chỉ hai tháng sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Tỉnh ủy lâm thời Hà Tĩnh mở lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên. Đây là mốc khai sinh của Trường Chính trị Trần Phú. Qua nhiều lần đổi tên, sáp nhập, tách tỉnh và 13 lần sơ tán trong chiến tranh, Nhà trường luôn kiên định bản chất trường Đảng, gắn bó với nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ tỉnh. Trường đã đào tạo, bồi dưỡng nhiều thế hệ cán bộ cho kháng chiến, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đổi mới và hội nhập, được tặng Huân chương Lao động hạng Ba (2001), hạng Nhì (2015). Năm 2026, trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, Trường được công nhận đạt chuẩn mức 1. Kỷ niệm 81 năm ngày thành lập là dịp tri ân các thế hệ đi trước, đúc kết bài học về gắn lý luận với thực tiễn, đoàn kết, vượt khó và thích ứng, đồng thời cũng là điểm xuất phát cho chặng đường xây dựng Nhà trường đạt chuẩn mức 2 vào năm 2030.
TS. Nguyễn Quang Ngọc
Phó Hiệu trưởng
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”(1). Đối với Hà Tĩnh - mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng, hiếu học, quê hương của Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Trần Phú - nhận thức đó sớm được Đảng bộ tỉnh cụ thể hóa bằng việc tổ chức cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh. Trải qua 81 năm, với nhiều lần thay đổi tên gọi, trụ sở, quy mô và chức năng, nhiệm vụ, cơ sở đào tạo ấy - nay là Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh - luôn gắn bó máu thịt với lịch sử Đảng bộ, là nơi đào luyện nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên cho hệ thống chính trị của tỉnh.
Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 18/8/1945, nhân dân Hà Tĩnh giành chính quyền về tay mình. Chính quyền cách mạng non trẻ phải đương đầu với thù trong giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt, trong khi hệ thống tổ chức của Đảng bộ bị kẻ thù khủng bố, phá vỡ nhiều lần, đội ngũ cán bộ vừa thiếu vừa yếu. Chỉ hai tháng sau khi giành chính quyền, ngày 20/10/1945, Tỉnh ủy lâm thời mở lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên tại Trường Pháp - Việt, thị xã Hà Tĩnh, do đồng chí Phạm Thể, Phó Bí thư Tỉnh ủy lâm thời trực tiếp phụ trách, với 30 học viên là cán bộ Việt Minh và cán bộ Ủy ban nhân dân cách mạng các huyện. Ngày 20/10/1945 được xác định là ngày thành lập Trường. Ngày 12/12/1945, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh chủ trương tiếp tục mở các lớp huấn luyện chính trị, mở rộng đối tượng đến cán bộ nòng cốt huyện và xã, và đặt tên là lớp Chính trị Trần Phú - nguồn gốc tên gọi Trường Chính trị Trần Phú về sau(2). Tỉnh ủy phân công đồng chí Trần Bình chuyên trách công tác đào tạo cán bộ; mỗi năm Trường mở từ 4 đến 5 lớp, mỗi lớp từ 35 đến 50 học viên. Đồng chí Tố Hữu khi vào làm việc với Tỉnh ủy lâm thời đã sang thăm và nói chuyện với lớp học. Đồng chí Trần Bình - Hiệu trưởng đầu tiên của Trường - vinh dự trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I(3).
Những năm đầu thành lập, Trường hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn và phải nhiều lần di chuyển. Sau khi huấn luyện được 3 lớp tại Trường Pháp - Việt, Trường dời về đình Gia Thiện (xã Thạch Châu, huyện Thạch Hà), rồi chuyển về Văn Miếu (xã Thạch Linh, thị xã Hà Tĩnh) để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến(4). Bước vào kháng chiến toàn quốc, hoạt động huấn luyện vẫn được duy trì liên tục. Năm 1950, Hội nghị Đảng huấn của tỉnh tổng kết cuộc vận động đào tạo cán bộ, học tập lý luận, ghi nhận khẩu hiệu “Phát triển đến đâu, huấn luyện đến đấy” đã thực hiện được phần lớn; đồng thời thẳng thắn phê phán “bệnh lý luận suông và giáo điều”, tình trạng giảng viên “không biết đem công tác thực tế trước mắt chứng minh cho bài học” và bước đầu áp dụng “phương pháp học tập dân chủ”, để học viên thảo luận nhiều, đúc kết ý kiến của học viên và giảng viên thành bài học chung(5). Đó là những mầm mống sớm của tư tưởng gắn lý luận với thực tiễn, lấy người học làm trung tâm mà Nhà trường kế thừa đến hôm nay.
Những năm 1951 - 1954, khi cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết liệt, công tác đào tạo cán bộ được đẩy mạnh. Trong năm 1951, Trường Chính trị Trần Phú mở 9 lớp, đào tạo 250 huyện ủy viên, 264 hướng dẫn viên chi bộ, 130 bí thư chi bộ và bổ túc lý luận cho 565 giáo viên trong dịp nghỉ hè(6). Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ VII (6-7/1951) ghi nhận phong trào học tập sôi nổi, song cũng chỉ ra hạn chế: việc huấn luyện “chưa thực tế, chương trình cao, thiên về lý luận sách vở”, “chưa kết hợp được việc học tập lý luận với phong trào thực tế”(7). Năm 1952, thực hiện chủ trương chỉnh Đảng, chỉnh huấn, lớp chỉnh huấn lần thứ nhất của Tỉnh ủy khai mạc ngày 01/10/1952, gồm 113 đồng chí, phần lớn là cán bộ xã, một số huyện ủy viên và cán bộ các ngành(8). Các đợt chỉnh huấn góp phần nâng cao nhận thức chính trị, song cũng bộc lộ khuyết điểm như tự phê bình và phê bình có lúc gò ép, áp đặt, thiếu khách quan(9). Chín năm kháng chiến, dù luôn phải di chuyển, thiếu thốn đủ bề, Trường đã đặt nền móng cho một cơ sở đào tạo cán bộ của Đảng bộ, góp phần xây dựng chính quyền, củng cố tổ chức đảng và phục vụ thắng lợi của cuộc kháng chiến(10).
Hòa bình lập lại, miền Bắc bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế, cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác cán bộ. Năm 1956, Trường được tổ chức lại và đổi tên thành Trường Đảng Trần Phú; trụ sở ban đầu đặt tại công đường cũ của tri phủ Hà Thành, sau là tri phủ Thạch Hà (gần Cầu Phủ); đội ngũ cán bộ đầu tiên chỉ có 9 người, do đồng chí Nguyễn Khắc Duyện phụ trách(11). Cùng thời gian này, ngày 29/01/1957, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Ủy ban Hành chính tỉnh quyết định thành lập Trường Hành chính Hà Tĩnh để đào tạo cán bộ chính quyền(12). Ngày 28/01/1959, Ban Thường vụ Tỉnh ủy thành lập Ban phụ trách công trường xây dựng Trường Đảng tại khu vực ngã ba thị xã; đầu năm 1960, Trường chuyển về trụ sở mới. Từ tháng 3/1958 đến tháng 12/1960, Trường mở 10 lớp với 2.313 học viên, trong đó có 1.961 cán bộ xã(13). Trường từng bước chuyển từ huấn luyện ngắn hạn sang những chương trình có hệ thống hơn, gắn với yêu cầu tổ chức sản xuất, quản lý kinh tế, xây dựng hợp tác xã và chính quyền cơ sở.
Từ năm 1965, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, Hà Tĩnh trở thành trọng điểm đánh phá, đồng thời là địa bàn chi viện quan trọng cho chiến trường miền Nam và cách mạng Lào. Ngày 19/3/1965, Trường nhận chỉ thị sơ tán khỏi thị xã; từ năm 1965 đến năm 1975, Trường Đảng Trần Phú phải sơ tán 13 lần ở 13 địa điểm khác nhau như Thạch Đài, Đông Trường (Kim Lộc)…, song nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ không bị gián đoạn(14). Hệ thống đào tạo cán bộ của tỉnh được mở rộng; ngày 12/7/1968, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 88-QĐ/TU thành lập Trường Đoàn Lý Tự Trọng để đào tạo cán bộ Đoàn(15). Cùng với Trường Hành chính, Trường Đoàn và Ban Thường vụ các đoàn thể, Trường Đảng Trần Phú giữ vai trò trung tâm giáo dục lý luận chính trị của tỉnh. Ngày 10/01/1974, Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định phương hướng của Trường Đảng tỉnh trong hai năm 1974 - 1975 là gắn chặt giáo dục lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với đường lối, chính sách của Đảng, mở rộng đối tượng huấn luyện, tăng cường đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất. Từ năm 1972 đến cuối năm 1975, Trường Đảng tỉnh mở 10 lớp cho 1.010 cán bộ cơ sở theo các chương trình 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng(16). Nhiều học viên trưởng thành từ những lớp học trong mưa bom, bão đạn ấy đã trở thành cán bộ cốt cán, góp phần cùng quân dân Hà Tĩnh vừa sản xuất, vừa chiến đấu, chi viện tiền tuyến, làm nên thắng lợi mùa Xuân năm 1975.
Đất nước thống nhất, thực hiện chủ trương hợp nhất tỉnh của Trung ương, Hà Tĩnh và Nghệ An hợp nhất thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Ngày 02/9/1976, Trường Đảng Trần Phú Hà Tĩnh và Trường Lê Hồng Phong Nghệ An sáp nhập thành Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh, trụ sở đặt tại xã Hưng Đông, phía tây thành phố Vinh; tại thời điểm sáp nhập, Trường có 80 cán bộ, giảng viên, nhân viên với 4 khoa và 3 phòng. Ngày 04/10/1976, khóa I chương trình trung cấp lý luận được khai giảng với 217 học viên; sau khi tốt nghiệp, nhiều học viên được giao những chức vụ chủ chốt ở cơ sở và các ban, ngành của tỉnh, huyện(17). Do trước đó giảng viên của Trường mới giảng dạy chương trình sơ cấp, ở khóa I, giảng viên của Trường mới đảm nhận được 74 trên 117 bài, số còn lại phải mời giảng viên Trung ương và các trường bạn; từ khóa II trở đi, giảng viên của Trường đã bảo đảm gần toàn bộ chương trình. Nhiều học viên trưởng thành từ kháng chiến nhưng trình độ văn hóa còn hạn chế, Trường tổ chức các lớp bổ túc văn hóa ban đêm, để sau khóa học, học viên vừa hoàn thành chương trình lý luận, vừa hoàn thành chương trình bổ túc văn hóa cấp III(18). Song song với đó, ngày 11/6/1976, Ban Tuyên huấn Trung ương quyết định thành lập Trường Lý luận chính trị tại chức Nghệ Tĩnh (sau là Trường Đảng tại chức Nghệ Tĩnh), đảm nhiệm bồi dưỡng cán bộ theo hình thức không tập trung; năm 1989, trường này chuyển thành Trung tâm Giáo dục chính trị Nghệ Tĩnh(19). Đối với khối chính quyền, Trường Hành chính Nghệ Tĩnh được giao đào tạo chương trình trung cấp quản lý nhà nước; lớp trung cấp quản lý nhà nước khóa I khai giảng tháng 9/1986 với 70 học viên công tác tại 23 huyện, thành phố, thị xã(20). Sau Đại hội VI của Đảng (1986), tư tưởng đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế, được đưa vào chương trình học; các lớp trung cấp lý luận, bồi dưỡng nghị quyết, bồi dưỡng kiến thức kinh tế thị trường được mở rộng khắp các huyện, thị và nhiều cơ sở sản xuất(21). Có thể nói, ngay từ trước khi tỉnh Hà Tĩnh được tái lập, hệ thống trường Đảng đã bắt đầu chuẩn bị đội ngũ cán bộ thích ứng với cơ chế quản lý mới.
Ngày 12/8/1991, Quốc hội quyết định chia tỉnh Nghệ Tĩnh thành hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Tỉnh mới tái lập có điểm xuất phát thấp, đội ngũ cán bộ thiếu cả về số lượng và chất lượng(22). Ngày 28/10/1991, lớp chính trị sơ cấp đầu tiên sau tái lập tỉnh được khai giảng với 33 học viên; từ tháng 02/1992, Ban Thường vụ Tỉnh ủy mở lớp trung cấp chính trị tại chức khóa I cho cán bộ các cơ quan cấp tỉnh với 53 học viên(23). Trong điều kiện chưa có đội ngũ giảng viên chuyên trách, ngày 04/4/1992, Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 58-QĐ/TU thành lập đội ngũ 11 giảng viên kiêm chức các bộ môn lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin chương trình trung cấp(24). Ngày 08/4/1992, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 60-QĐ/TU thành lập Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hà Tĩnh(25), do đồng chí Đặng Duy Báu, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy kiêm Giám đốc. Chỉ trong thời gian ngắn, Trung tâm mở 6 lớp chuyên đề về quan điểm kinh tế cơ bản của Đại hội VII và Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ hai với 770 học viên là cán bộ chủ chốt các cấp(26). Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ngày 02/12/1995 đánh giá: hơn ba năm qua, các cấp, các ngành và cơ sở đào tạo của tỉnh phối hợp với các trường Trung ương đã đào tạo lý luận chính trị cho 1.159 đồng chí, kiến thức quản lý nhà nước cho 340 đồng chí, quản lý kinh tế và chuyên môn, nghiệp vụ cho 594 đồng chí; đồng thời chỉ ra hạn chế là đào tạo chưa gắn với quy hoạch sử dụng, chưa theo chức danh cụ thể(27).
Thực hiện Quyết định số 100-QĐ/TW của Ban Bí thư về thành lập trường chính trị tỉnh, ngày 18/11/1995, Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 95-QĐ/TU thành lập Trường Chính trị tỉnh Hà Tĩnh(28); ngày 23/11/1995, Ban Thường vụ Tỉnh ủy cử đồng chí Đinh Mạnh Đôn, Phó Giám đốc Trung tâm làm Quyền Hiệu trưởng(29). Sau nửa thế kỷ kể từ những lớp học đầu tiên năm 1945, cơ sở đào tạo cán bộ của tỉnh chính thức hoạt động theo mô hình trường chính trị tỉnh, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hoạt động nghiên cứu khoa học bắt đầu được chú trọng: năm 1999, Tỉnh ủy giao Trường nghiên cứu đề tài “Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt các xã miền núi trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Tĩnh”, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 2417-QĐ/UB-TH ngày 12/11/1999 thành lập Ban Chủ nhiệm đề tài do Hiệu trưởng Đinh Mạnh Đôn làm Chủ nhiệm(30). Ngày 22/6/2000, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 764-QĐ/TU mở lớp trung học chính trị tập trung đầu tiên cho cán bộ đương chức và dự nguồn các chức danh chủ chốt của xã, ưu tiên các xã miền núi và vùng giáo; cũng trong năm 2000, số đầu tiên của kỷ yếu khoa học được xuất bản (tháng 5/2000), mở đầu nền nếp viết bài, trao đổi học thuật trong Nhà trường(31). Ghi nhận những đóng góp đó, năm 2000, Trường được Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tặng Cờ “Đơn vị xuất sắc toàn ngành”; năm 2001, được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba(32).
Bước sang thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, Hà Tĩnh có những bước phát triển mạnh mẽ với Khu kinh tế Vũng Áng, chương trình xây dựng nông thôn mới, phát triển đô thị và hội nhập quốc tế. Trường Chính trị Trần Phú tích cực đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng “chuẩn hóa, kế hoạch hóa, đa dạng hóa”. Trong 5 năm 2010 - 2015, Trường trực tiếp và phối hợp mở 187 lớp với 18.339 học viên, trong đó có 52 lớp trung cấp lý luận chính trị - hành chính với 4.023 học viên và 63 lớp bồi dưỡng cán bộ xây dựng nông thôn mới với 5.032 học viên(40). Đến tháng 4/2015, Nhà trường có 56 cán bộ, giảng viên, nhân viên; từ năm 2010 đến năm 2015 có 12 giảng viên được công nhận dạy giỏi cấp trường, 4 giảng viên dạy giỏi toàn quốc(41). Năm 2015, Trường vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Nhì(42). Giai đoạn 2015 - 2020, Trường mở 215 lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn với 18.229 học viên(43); xây dựng văn hóa ứng xử theo quy định của Học viện, năm 2017 được công nhận “Đơn vị đạt chuẩn văn hóa”(44). Lịch sử Nhà trường cũng ghi nhận những vấn đề cần khắc phục như phần lớn giảng viên được tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp, chưa kinh qua công tác thực tiễn, và việc đánh giá chất lượng học viên sau đào tạo chưa được thực hiện(45).
Giai đoạn 2020 - 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng với mục tiêu xây dựng trường chính trị chuẩn. Thực hiện Quy định số 11-QĐ/TW ngày 19/5/2021 của Ban Bí thư về trường chính trị chuẩn, ngày 09/01/2023, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Đề án số 02-ĐA/TU về “Xây dựng và phát triển Trường Chính trị Trần Phú đạt chuẩn mức 1, giai đoạn 2022 - 2025 và định hướng đến năm 2030”; ngày 16/02/2023, Nhà trường ban hành Kế hoạch số 02-KH/TCTTP tổ chức thực hiện Đề án(46), tác động toàn diện đến tổ chức bộ máy, đội ngũ, chương trình, phương pháp đào tạo, nghiên cứu khoa học và cơ sở vật chất. Những năm 2020 - 2022, đại dịch Covid-19 gây nhiều khó khăn chưa có tiền lệ, Nhà trường linh hoạt chuyển một phần hoạt động sang trực tuyến, đồng thời đầu tư hệ thống hội nghị truyền hình trực tuyến và triển khai phần mềm quản lý đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học(47). Giai đoạn 2021 - 2025, có 18 lượt giảng viên tham gia hội thi giảng viên dạy giỏi cấp trường, 06 giảng viên tham gia hội thi cấp toàn quốc các trường chính trị tỉnh, thành phố, trong đó 03 giảng viên đạt danh hiệu giảng viên xuất sắc(48). Trường được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen các năm 2021, 2023 cùng nhiều cờ thi đua, bằng khen của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Ủy ban nhân dân tỉnh(49). Theo Báo cáo tự đánh giá, giai đoạn 2021 - 2025, Nhà trường thực hiện 108 lớp đào tạo, bồi dưỡng với 7.071 học viên; bảo đảm tỷ lệ lớp trung cấp lý luận chính trị hệ tập trung so với hệ không tập trung là 16/30 lớp, vượt tỷ lệ 1/3 theo quy định; nghiệm thu 03 đề tài, đề án cấp tỉnh và 15 đề tài cấp trường; tổ chức 08 hội thảo, tọa đàm khoa học cấp tỉnh và 21 hội thảo, tọa đàm cấp trường; xuất bản 12 ấn phẩm, gồm 08 cuốn sách có mã số ISBN và 04 kỷ yếu hội thảo; phát hành 15 kỳ bản tin Thông tin lý luận và thực tiễn(50). Các nhiệm vụ khoa học tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tỉnh như nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, ảnh hưởng của khai thác mỏ sắt Thạch Khê đến cộng đồng dân cư, phát triển Khu kinh tế Vũng Áng, xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh(51).
Kế thừa thành tựu 80 năm, Đại hội Đảng bộ Trường Chính trị Trần Phú lần thứ VII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 (6/2025) xác định mục tiêu: “Phát huy truyền thống đoàn kết, mở rộng dân chủ, tiếp tục đổi mới, sáng tạo, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, giữ vững kỷ cương, sớm đưa Trường Chính trị Trần Phú hoàn thành nhiệm vụ xây dựng trường chính trị đạt chuẩn mức 1, định hướng chuẩn mức 2 vào năm 2030”(52). Năm 2025, cuốn sách Lịch sử Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh (1945 - 2025) được biên soạn, xuất bản lần thứ hai nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Trường.
Bước vào năm 2026, Nhà trường thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh mới: chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành; Ban Bí thư ban hành Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn, thay thế Quy định số 11-QĐ/TW; Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quy định số 11-QĐ/TU ngày 13/3/2026 về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Trường Chính trị Trần Phú(53). Hiện nay, lãnh đạo Trường gồm Hiệu trưởng và 02 Phó Hiệu trưởng; Trường có 03 khoa chuyên môn (Lý luận cơ sở, Xây dựng Đảng, Nhà nước và Pháp luật) và 02 phòng chức năng. Tổng số cán bộ, viên chức và người lao động theo biên chế và hợp đồng là 37 người, còn thiếu 04 viên chức so với định biên; số có mặt đến ngày 01/6/2026 là 33 người, trong đó 02 tiến sĩ, 27 thạc sĩ (04 đồng chí đang là nghiên cứu sinh); đội ngũ giảng viên cơ hữu gồm 28 người, trong đó 21 giảng viên chính; Đảng bộ Trường có 05 chi bộ trực thuộc(54). Bên cạnh đội ngũ cơ hữu, Nhà trường xây dựng được đội ngũ giảng viên thỉnh giảng là lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương giàu kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời thực hiện hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, phương pháp giảng dạy đối với các trung tâm chính trị cơ sở theo quy định(55). Dự án đầu tư xây dựng Trường Chính trị Trần Phú được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2810/QĐ-UBND ngày 11/11/2025, tiếp tục hoàn thiện cơ sở vật chất trên tổng diện tích hơn 30.000 m²(56). Tháng 8/2026, Hội đồng tự đánh giá của Nhà trường xác định Trường cơ bản đạt 6/6 tiêu chí với 51/51 chỉ tiêu chuẩn mức 1, trong đó 9 chỉ tiêu vượt chuẩn; Nhà trường đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, công nhận Trường đạt chuẩn mức 1 và cho chủ trương xây dựng Đề án phát triển Trường đạt chuẩn mức 2 giai đoạn 2026 - 2030(57). Đó là bước tiến có ý nghĩa lịch sử, khép lại một chặng đường phấn đấu bền bỉ và mở ra mục tiêu mới cao hơn.
Nhìn lại chặng đường 81 năm, có thể thấy những hình thức tổ chức và tên gọi khác nhau - Trường Chính trị Trần Phú, Trường Đảng Trần Phú, Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh, Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hà Tĩnh, Trường Chính trị tỉnh Hà Tĩnh và Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh - đều nằm trong một tiến trình lịch sử liên tục(58). Xuyên suốt tiến trình ấy, Nhà trường luôn kiên định bản chất trường Đảng, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng; gắn bó chặt chẽ với nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ tỉnh qua từng thời kỳ: đào tạo cán bộ phục vụ kháng chiến, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đúc kết từ lịch sử, Nhà trường đã rút ra những kinh nghiệm quý: quán triệt quan điểm của Đảng về công tác cán bộ; chú trọng giáo dục tư tưởng, lý luận; tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương; xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; gắn chặt quy hoạch, đào tạo với bố trí, sử dụng học viên; bảo đảm cơ sở vật chất và chế độ, chính sách cho giảng viên, học viên(59). Đó cũng là những giá trị làm nên bản sắc của ngôi trường mang tên Tổng Bí thư Trần Phú: lý luận gắn với thực tiễn, tinh thần đoàn kết, vượt khó và khả năng thích ứng trước mọi biến động của lịch sử - từ những lớp học ở đình làng thời kháng chiến chống Pháp, qua 13 lần sơ tán trong chiến tranh phá hoại, những lần sáp nhập, tách tỉnh, đến yêu cầu chuyển đổi số và chuẩn hóa hôm nay.
Lịch sử không chỉ để tự hào; giá trị của lịch sử chỉ thực sự được phát huy khi trở thành động lực giải quyết những vấn đề của hiện tại và tương lai. Trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ xã, phường đang trở thành yêu cầu cấp thiết; nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên, nhất là giảng viên có trình độ tiến sĩ, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và tham mưu, tư vấn chính sách là những nhiệm vụ trọng tâm để Nhà trường hướng tới chuẩn mức 2 vào năm 2030. Kế thừa truyền thống 81 năm, mỗi cán bộ, giảng viên Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh tiếp tục giữ vững bản lĩnh, đạo đức, tinh thần khoa học và khát vọng cống hiến, xứng đáng với ngôi trường mang tên người con ưu tú của quê hương Hà Tĩnh, góp phần xây dựng Đảng bộ, hệ thống chính trị vững mạnh và đưa Hà Tĩnh phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.
Chú thích:
(1): Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
(2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (15), (16), (17), (18), (19), (20), (21), (22), (23), (24), (25), (26), (27), (28), (29), (30), (31), (32), (33), (34), (35), (36), (37), (38), (39), (40), (41), (42), (43), (44), (45), (47), (49), (52), (58), (59): Lịch sử Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh (1945-2025).
(46), (48), (50), (51), (53), (54), (55), (56), (57): Báo cáo tự đánh giá Trường Chính trị Trần Phú đạt chuẩn mức 1 (ngày 30/8/2026).
Phó Hiệu trưởng
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”(1). Đối với Hà Tĩnh - mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng, hiếu học, quê hương của Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Trần Phú - nhận thức đó sớm được Đảng bộ tỉnh cụ thể hóa bằng việc tổ chức cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh. Trải qua 81 năm, với nhiều lần thay đổi tên gọi, trụ sở, quy mô và chức năng, nhiệm vụ, cơ sở đào tạo ấy - nay là Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh - luôn gắn bó máu thịt với lịch sử Đảng bộ, là nơi đào luyện nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên cho hệ thống chính trị của tỉnh.
Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 18/8/1945, nhân dân Hà Tĩnh giành chính quyền về tay mình. Chính quyền cách mạng non trẻ phải đương đầu với thù trong giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt, trong khi hệ thống tổ chức của Đảng bộ bị kẻ thù khủng bố, phá vỡ nhiều lần, đội ngũ cán bộ vừa thiếu vừa yếu. Chỉ hai tháng sau khi giành chính quyền, ngày 20/10/1945, Tỉnh ủy lâm thời mở lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên tại Trường Pháp - Việt, thị xã Hà Tĩnh, do đồng chí Phạm Thể, Phó Bí thư Tỉnh ủy lâm thời trực tiếp phụ trách, với 30 học viên là cán bộ Việt Minh và cán bộ Ủy ban nhân dân cách mạng các huyện. Ngày 20/10/1945 được xác định là ngày thành lập Trường. Ngày 12/12/1945, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh chủ trương tiếp tục mở các lớp huấn luyện chính trị, mở rộng đối tượng đến cán bộ nòng cốt huyện và xã, và đặt tên là lớp Chính trị Trần Phú - nguồn gốc tên gọi Trường Chính trị Trần Phú về sau(2). Tỉnh ủy phân công đồng chí Trần Bình chuyên trách công tác đào tạo cán bộ; mỗi năm Trường mở từ 4 đến 5 lớp, mỗi lớp từ 35 đến 50 học viên. Đồng chí Tố Hữu khi vào làm việc với Tỉnh ủy lâm thời đã sang thăm và nói chuyện với lớp học. Đồng chí Trần Bình - Hiệu trưởng đầu tiên của Trường - vinh dự trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I(3).
Những năm đầu thành lập, Trường hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn và phải nhiều lần di chuyển. Sau khi huấn luyện được 3 lớp tại Trường Pháp - Việt, Trường dời về đình Gia Thiện (xã Thạch Châu, huyện Thạch Hà), rồi chuyển về Văn Miếu (xã Thạch Linh, thị xã Hà Tĩnh) để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến(4). Bước vào kháng chiến toàn quốc, hoạt động huấn luyện vẫn được duy trì liên tục. Năm 1950, Hội nghị Đảng huấn của tỉnh tổng kết cuộc vận động đào tạo cán bộ, học tập lý luận, ghi nhận khẩu hiệu “Phát triển đến đâu, huấn luyện đến đấy” đã thực hiện được phần lớn; đồng thời thẳng thắn phê phán “bệnh lý luận suông và giáo điều”, tình trạng giảng viên “không biết đem công tác thực tế trước mắt chứng minh cho bài học” và bước đầu áp dụng “phương pháp học tập dân chủ”, để học viên thảo luận nhiều, đúc kết ý kiến của học viên và giảng viên thành bài học chung(5). Đó là những mầm mống sớm của tư tưởng gắn lý luận với thực tiễn, lấy người học làm trung tâm mà Nhà trường kế thừa đến hôm nay.
Những năm 1951 - 1954, khi cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết liệt, công tác đào tạo cán bộ được đẩy mạnh. Trong năm 1951, Trường Chính trị Trần Phú mở 9 lớp, đào tạo 250 huyện ủy viên, 264 hướng dẫn viên chi bộ, 130 bí thư chi bộ và bổ túc lý luận cho 565 giáo viên trong dịp nghỉ hè(6). Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ VII (6-7/1951) ghi nhận phong trào học tập sôi nổi, song cũng chỉ ra hạn chế: việc huấn luyện “chưa thực tế, chương trình cao, thiên về lý luận sách vở”, “chưa kết hợp được việc học tập lý luận với phong trào thực tế”(7). Năm 1952, thực hiện chủ trương chỉnh Đảng, chỉnh huấn, lớp chỉnh huấn lần thứ nhất của Tỉnh ủy khai mạc ngày 01/10/1952, gồm 113 đồng chí, phần lớn là cán bộ xã, một số huyện ủy viên và cán bộ các ngành(8). Các đợt chỉnh huấn góp phần nâng cao nhận thức chính trị, song cũng bộc lộ khuyết điểm như tự phê bình và phê bình có lúc gò ép, áp đặt, thiếu khách quan(9). Chín năm kháng chiến, dù luôn phải di chuyển, thiếu thốn đủ bề, Trường đã đặt nền móng cho một cơ sở đào tạo cán bộ của Đảng bộ, góp phần xây dựng chính quyền, củng cố tổ chức đảng và phục vụ thắng lợi của cuộc kháng chiến(10).
Hòa bình lập lại, miền Bắc bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế, cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác cán bộ. Năm 1956, Trường được tổ chức lại và đổi tên thành Trường Đảng Trần Phú; trụ sở ban đầu đặt tại công đường cũ của tri phủ Hà Thành, sau là tri phủ Thạch Hà (gần Cầu Phủ); đội ngũ cán bộ đầu tiên chỉ có 9 người, do đồng chí Nguyễn Khắc Duyện phụ trách(11). Cùng thời gian này, ngày 29/01/1957, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Ủy ban Hành chính tỉnh quyết định thành lập Trường Hành chính Hà Tĩnh để đào tạo cán bộ chính quyền(12). Ngày 28/01/1959, Ban Thường vụ Tỉnh ủy thành lập Ban phụ trách công trường xây dựng Trường Đảng tại khu vực ngã ba thị xã; đầu năm 1960, Trường chuyển về trụ sở mới. Từ tháng 3/1958 đến tháng 12/1960, Trường mở 10 lớp với 2.313 học viên, trong đó có 1.961 cán bộ xã(13). Trường từng bước chuyển từ huấn luyện ngắn hạn sang những chương trình có hệ thống hơn, gắn với yêu cầu tổ chức sản xuất, quản lý kinh tế, xây dựng hợp tác xã và chính quyền cơ sở.
Từ năm 1965, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, Hà Tĩnh trở thành trọng điểm đánh phá, đồng thời là địa bàn chi viện quan trọng cho chiến trường miền Nam và cách mạng Lào. Ngày 19/3/1965, Trường nhận chỉ thị sơ tán khỏi thị xã; từ năm 1965 đến năm 1975, Trường Đảng Trần Phú phải sơ tán 13 lần ở 13 địa điểm khác nhau như Thạch Đài, Đông Trường (Kim Lộc)…, song nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ không bị gián đoạn(14). Hệ thống đào tạo cán bộ của tỉnh được mở rộng; ngày 12/7/1968, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 88-QĐ/TU thành lập Trường Đoàn Lý Tự Trọng để đào tạo cán bộ Đoàn(15). Cùng với Trường Hành chính, Trường Đoàn và Ban Thường vụ các đoàn thể, Trường Đảng Trần Phú giữ vai trò trung tâm giáo dục lý luận chính trị của tỉnh. Ngày 10/01/1974, Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định phương hướng của Trường Đảng tỉnh trong hai năm 1974 - 1975 là gắn chặt giáo dục lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với đường lối, chính sách của Đảng, mở rộng đối tượng huấn luyện, tăng cường đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất. Từ năm 1972 đến cuối năm 1975, Trường Đảng tỉnh mở 10 lớp cho 1.010 cán bộ cơ sở theo các chương trình 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng(16). Nhiều học viên trưởng thành từ những lớp học trong mưa bom, bão đạn ấy đã trở thành cán bộ cốt cán, góp phần cùng quân dân Hà Tĩnh vừa sản xuất, vừa chiến đấu, chi viện tiền tuyến, làm nên thắng lợi mùa Xuân năm 1975.
Đất nước thống nhất, thực hiện chủ trương hợp nhất tỉnh của Trung ương, Hà Tĩnh và Nghệ An hợp nhất thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Ngày 02/9/1976, Trường Đảng Trần Phú Hà Tĩnh và Trường Lê Hồng Phong Nghệ An sáp nhập thành Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh, trụ sở đặt tại xã Hưng Đông, phía tây thành phố Vinh; tại thời điểm sáp nhập, Trường có 80 cán bộ, giảng viên, nhân viên với 4 khoa và 3 phòng. Ngày 04/10/1976, khóa I chương trình trung cấp lý luận được khai giảng với 217 học viên; sau khi tốt nghiệp, nhiều học viên được giao những chức vụ chủ chốt ở cơ sở và các ban, ngành của tỉnh, huyện(17). Do trước đó giảng viên của Trường mới giảng dạy chương trình sơ cấp, ở khóa I, giảng viên của Trường mới đảm nhận được 74 trên 117 bài, số còn lại phải mời giảng viên Trung ương và các trường bạn; từ khóa II trở đi, giảng viên của Trường đã bảo đảm gần toàn bộ chương trình. Nhiều học viên trưởng thành từ kháng chiến nhưng trình độ văn hóa còn hạn chế, Trường tổ chức các lớp bổ túc văn hóa ban đêm, để sau khóa học, học viên vừa hoàn thành chương trình lý luận, vừa hoàn thành chương trình bổ túc văn hóa cấp III(18). Song song với đó, ngày 11/6/1976, Ban Tuyên huấn Trung ương quyết định thành lập Trường Lý luận chính trị tại chức Nghệ Tĩnh (sau là Trường Đảng tại chức Nghệ Tĩnh), đảm nhiệm bồi dưỡng cán bộ theo hình thức không tập trung; năm 1989, trường này chuyển thành Trung tâm Giáo dục chính trị Nghệ Tĩnh(19). Đối với khối chính quyền, Trường Hành chính Nghệ Tĩnh được giao đào tạo chương trình trung cấp quản lý nhà nước; lớp trung cấp quản lý nhà nước khóa I khai giảng tháng 9/1986 với 70 học viên công tác tại 23 huyện, thành phố, thị xã(20). Sau Đại hội VI của Đảng (1986), tư tưởng đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế, được đưa vào chương trình học; các lớp trung cấp lý luận, bồi dưỡng nghị quyết, bồi dưỡng kiến thức kinh tế thị trường được mở rộng khắp các huyện, thị và nhiều cơ sở sản xuất(21). Có thể nói, ngay từ trước khi tỉnh Hà Tĩnh được tái lập, hệ thống trường Đảng đã bắt đầu chuẩn bị đội ngũ cán bộ thích ứng với cơ chế quản lý mới.
Ngày 12/8/1991, Quốc hội quyết định chia tỉnh Nghệ Tĩnh thành hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Tỉnh mới tái lập có điểm xuất phát thấp, đội ngũ cán bộ thiếu cả về số lượng và chất lượng(22). Ngày 28/10/1991, lớp chính trị sơ cấp đầu tiên sau tái lập tỉnh được khai giảng với 33 học viên; từ tháng 02/1992, Ban Thường vụ Tỉnh ủy mở lớp trung cấp chính trị tại chức khóa I cho cán bộ các cơ quan cấp tỉnh với 53 học viên(23). Trong điều kiện chưa có đội ngũ giảng viên chuyên trách, ngày 04/4/1992, Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 58-QĐ/TU thành lập đội ngũ 11 giảng viên kiêm chức các bộ môn lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin chương trình trung cấp(24). Ngày 08/4/1992, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 60-QĐ/TU thành lập Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hà Tĩnh(25), do đồng chí Đặng Duy Báu, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy kiêm Giám đốc. Chỉ trong thời gian ngắn, Trung tâm mở 6 lớp chuyên đề về quan điểm kinh tế cơ bản của Đại hội VII và Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ hai với 770 học viên là cán bộ chủ chốt các cấp(26). Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ngày 02/12/1995 đánh giá: hơn ba năm qua, các cấp, các ngành và cơ sở đào tạo của tỉnh phối hợp với các trường Trung ương đã đào tạo lý luận chính trị cho 1.159 đồng chí, kiến thức quản lý nhà nước cho 340 đồng chí, quản lý kinh tế và chuyên môn, nghiệp vụ cho 594 đồng chí; đồng thời chỉ ra hạn chế là đào tạo chưa gắn với quy hoạch sử dụng, chưa theo chức danh cụ thể(27).
Thực hiện Quyết định số 100-QĐ/TW của Ban Bí thư về thành lập trường chính trị tỉnh, ngày 18/11/1995, Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 95-QĐ/TU thành lập Trường Chính trị tỉnh Hà Tĩnh(28); ngày 23/11/1995, Ban Thường vụ Tỉnh ủy cử đồng chí Đinh Mạnh Đôn, Phó Giám đốc Trung tâm làm Quyền Hiệu trưởng(29). Sau nửa thế kỷ kể từ những lớp học đầu tiên năm 1945, cơ sở đào tạo cán bộ của tỉnh chính thức hoạt động theo mô hình trường chính trị tỉnh, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hoạt động nghiên cứu khoa học bắt đầu được chú trọng: năm 1999, Tỉnh ủy giao Trường nghiên cứu đề tài “Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt các xã miền núi trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Hà Tĩnh”, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 2417-QĐ/UB-TH ngày 12/11/1999 thành lập Ban Chủ nhiệm đề tài do Hiệu trưởng Đinh Mạnh Đôn làm Chủ nhiệm(30). Ngày 22/6/2000, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 764-QĐ/TU mở lớp trung học chính trị tập trung đầu tiên cho cán bộ đương chức và dự nguồn các chức danh chủ chốt của xã, ưu tiên các xã miền núi và vùng giáo; cũng trong năm 2000, số đầu tiên của kỷ yếu khoa học được xuất bản (tháng 5/2000), mở đầu nền nếp viết bài, trao đổi học thuật trong Nhà trường(31). Ghi nhận những đóng góp đó, năm 2000, Trường được Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tặng Cờ “Đơn vị xuất sắc toàn ngành”; năm 2001, được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba(32).
Bước vào thế kỷ XXI, cùng với cả nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, Nhà trường tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp và đa dạng hóa loại hình đào tạo. Riêng năm 2001, Trường mở 24 lớp với 2.245 học viên, vượt 6 lớp so với kế hoạch(33). Sự kiện ghi đậm dấu ấn giai đoạn này là ngày 20/10/2003, Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 528-QĐ/TU đổi tên Trường Chính trị tỉnh Hà Tĩnh thành Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh - một vinh dự lớn và cũng là trách nhiệm nặng nề đối với các thế hệ cán bộ, giảng viên khi Nhà trường tiếp tục được mang tên Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng(34). Đến năm 2004, đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên của Trường có 40 người, với 4 khoa và 3 phòng, trong đó có 1 tiến sĩ, 2 thạc sĩ(35) - một điểm xuất phát còn khiêm tốn so với yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ sau này. Năm 2004, Trường thành lập Hội đồng Khoa học, Hội đồng bộ môn, tổ chức hội thảo khoa học “Đồng chí Trần Phú với cách mạng Việt Nam” nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh đồng chí Trần Phú; năm 2005, tổ chức hội thảo về 75 năm Đảng Cộng sản Việt Nam và 60 năm Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam(36). Cũng năm 2005, Trường có 2 giảng viên được công nhận giảng viên dạy giỏi toàn quốc và long trọng kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập (20/10/1945 - 20/10/2005)(37). Từ năm 2005 đến năm 2010, Trường tổ chức và liên kết đào tạo, bồi dưỡng 121 lớp với 11.242 học viên; phối hợp với Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh mở 2 lớp cao cấp lý luận chính trị cho 241 cán bộ trong diện quy hoạch thuộc Ban Thường vụ Tỉnh ủy quản lý(38). Lịch sử Nhà trường cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế: nghiên cứu khoa học còn mang tính phong trào, một số bài viết chất lượng chưa cao, kỷ yếu khoa học chưa phát huy được tác dụng và sức ảnh hưởng ra bên ngoài(39).
Bước sang thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, Hà Tĩnh có những bước phát triển mạnh mẽ với Khu kinh tế Vũng Áng, chương trình xây dựng nông thôn mới, phát triển đô thị và hội nhập quốc tế. Trường Chính trị Trần Phú tích cực đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng “chuẩn hóa, kế hoạch hóa, đa dạng hóa”. Trong 5 năm 2010 - 2015, Trường trực tiếp và phối hợp mở 187 lớp với 18.339 học viên, trong đó có 52 lớp trung cấp lý luận chính trị - hành chính với 4.023 học viên và 63 lớp bồi dưỡng cán bộ xây dựng nông thôn mới với 5.032 học viên(40). Đến tháng 4/2015, Nhà trường có 56 cán bộ, giảng viên, nhân viên; từ năm 2010 đến năm 2015 có 12 giảng viên được công nhận dạy giỏi cấp trường, 4 giảng viên dạy giỏi toàn quốc(41). Năm 2015, Trường vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Nhì(42). Giai đoạn 2015 - 2020, Trường mở 215 lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn với 18.229 học viên(43); xây dựng văn hóa ứng xử theo quy định của Học viện, năm 2017 được công nhận “Đơn vị đạt chuẩn văn hóa”(44). Lịch sử Nhà trường cũng ghi nhận những vấn đề cần khắc phục như phần lớn giảng viên được tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp, chưa kinh qua công tác thực tiễn, và việc đánh giá chất lượng học viên sau đào tạo chưa được thực hiện(45).
Giai đoạn 2020 - 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng với mục tiêu xây dựng trường chính trị chuẩn. Thực hiện Quy định số 11-QĐ/TW ngày 19/5/2021 của Ban Bí thư về trường chính trị chuẩn, ngày 09/01/2023, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Đề án số 02-ĐA/TU về “Xây dựng và phát triển Trường Chính trị Trần Phú đạt chuẩn mức 1, giai đoạn 2022 - 2025 và định hướng đến năm 2030”; ngày 16/02/2023, Nhà trường ban hành Kế hoạch số 02-KH/TCTTP tổ chức thực hiện Đề án(46), tác động toàn diện đến tổ chức bộ máy, đội ngũ, chương trình, phương pháp đào tạo, nghiên cứu khoa học và cơ sở vật chất. Những năm 2020 - 2022, đại dịch Covid-19 gây nhiều khó khăn chưa có tiền lệ, Nhà trường linh hoạt chuyển một phần hoạt động sang trực tuyến, đồng thời đầu tư hệ thống hội nghị truyền hình trực tuyến và triển khai phần mềm quản lý đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học(47). Giai đoạn 2021 - 2025, có 18 lượt giảng viên tham gia hội thi giảng viên dạy giỏi cấp trường, 06 giảng viên tham gia hội thi cấp toàn quốc các trường chính trị tỉnh, thành phố, trong đó 03 giảng viên đạt danh hiệu giảng viên xuất sắc(48). Trường được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen các năm 2021, 2023 cùng nhiều cờ thi đua, bằng khen của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Ủy ban nhân dân tỉnh(49). Theo Báo cáo tự đánh giá, giai đoạn 2021 - 2025, Nhà trường thực hiện 108 lớp đào tạo, bồi dưỡng với 7.071 học viên; bảo đảm tỷ lệ lớp trung cấp lý luận chính trị hệ tập trung so với hệ không tập trung là 16/30 lớp, vượt tỷ lệ 1/3 theo quy định; nghiệm thu 03 đề tài, đề án cấp tỉnh và 15 đề tài cấp trường; tổ chức 08 hội thảo, tọa đàm khoa học cấp tỉnh và 21 hội thảo, tọa đàm cấp trường; xuất bản 12 ấn phẩm, gồm 08 cuốn sách có mã số ISBN và 04 kỷ yếu hội thảo; phát hành 15 kỳ bản tin Thông tin lý luận và thực tiễn(50). Các nhiệm vụ khoa học tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tỉnh như nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, ảnh hưởng của khai thác mỏ sắt Thạch Khê đến cộng đồng dân cư, phát triển Khu kinh tế Vũng Áng, xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh(51).
Kế thừa thành tựu 80 năm, Đại hội Đảng bộ Trường Chính trị Trần Phú lần thứ VII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 (6/2025) xác định mục tiêu: “Phát huy truyền thống đoàn kết, mở rộng dân chủ, tiếp tục đổi mới, sáng tạo, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, giữ vững kỷ cương, sớm đưa Trường Chính trị Trần Phú hoàn thành nhiệm vụ xây dựng trường chính trị đạt chuẩn mức 1, định hướng chuẩn mức 2 vào năm 2030”(52). Năm 2025, cuốn sách Lịch sử Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh (1945 - 2025) được biên soạn, xuất bản lần thứ hai nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Trường.
Bước vào năm 2026, Nhà trường thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh mới: chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành; Ban Bí thư ban hành Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn, thay thế Quy định số 11-QĐ/TW; Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quy định số 11-QĐ/TU ngày 13/3/2026 về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Trường Chính trị Trần Phú(53). Hiện nay, lãnh đạo Trường gồm Hiệu trưởng và 02 Phó Hiệu trưởng; Trường có 03 khoa chuyên môn (Lý luận cơ sở, Xây dựng Đảng, Nhà nước và Pháp luật) và 02 phòng chức năng. Tổng số cán bộ, viên chức và người lao động theo biên chế và hợp đồng là 37 người, còn thiếu 04 viên chức so với định biên; số có mặt đến ngày 01/6/2026 là 33 người, trong đó 02 tiến sĩ, 27 thạc sĩ (04 đồng chí đang là nghiên cứu sinh); đội ngũ giảng viên cơ hữu gồm 28 người, trong đó 21 giảng viên chính; Đảng bộ Trường có 05 chi bộ trực thuộc(54). Bên cạnh đội ngũ cơ hữu, Nhà trường xây dựng được đội ngũ giảng viên thỉnh giảng là lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương giàu kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời thực hiện hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ, phương pháp giảng dạy đối với các trung tâm chính trị cơ sở theo quy định(55). Dự án đầu tư xây dựng Trường Chính trị Trần Phú được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2810/QĐ-UBND ngày 11/11/2025, tiếp tục hoàn thiện cơ sở vật chất trên tổng diện tích hơn 30.000 m²(56). Tháng 8/2026, Hội đồng tự đánh giá của Nhà trường xác định Trường cơ bản đạt 6/6 tiêu chí với 51/51 chỉ tiêu chuẩn mức 1, trong đó 9 chỉ tiêu vượt chuẩn; Nhà trường đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, công nhận Trường đạt chuẩn mức 1 và cho chủ trương xây dựng Đề án phát triển Trường đạt chuẩn mức 2 giai đoạn 2026 - 2030(57). Đó là bước tiến có ý nghĩa lịch sử, khép lại một chặng đường phấn đấu bền bỉ và mở ra mục tiêu mới cao hơn.
Nhìn lại chặng đường 81 năm, có thể thấy những hình thức tổ chức và tên gọi khác nhau - Trường Chính trị Trần Phú, Trường Đảng Trần Phú, Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh, Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hà Tĩnh, Trường Chính trị tỉnh Hà Tĩnh và Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh - đều nằm trong một tiến trình lịch sử liên tục(58). Xuyên suốt tiến trình ấy, Nhà trường luôn kiên định bản chất trường Đảng, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng; gắn bó chặt chẽ với nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ tỉnh qua từng thời kỳ: đào tạo cán bộ phục vụ kháng chiến, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đúc kết từ lịch sử, Nhà trường đã rút ra những kinh nghiệm quý: quán triệt quan điểm của Đảng về công tác cán bộ; chú trọng giáo dục tư tưởng, lý luận; tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương; xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; gắn chặt quy hoạch, đào tạo với bố trí, sử dụng học viên; bảo đảm cơ sở vật chất và chế độ, chính sách cho giảng viên, học viên(59). Đó cũng là những giá trị làm nên bản sắc của ngôi trường mang tên Tổng Bí thư Trần Phú: lý luận gắn với thực tiễn, tinh thần đoàn kết, vượt khó và khả năng thích ứng trước mọi biến động của lịch sử - từ những lớp học ở đình làng thời kháng chiến chống Pháp, qua 13 lần sơ tán trong chiến tranh phá hoại, những lần sáp nhập, tách tỉnh, đến yêu cầu chuyển đổi số và chuẩn hóa hôm nay.
Lịch sử không chỉ để tự hào; giá trị của lịch sử chỉ thực sự được phát huy khi trở thành động lực giải quyết những vấn đề của hiện tại và tương lai. Trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ xã, phường đang trở thành yêu cầu cấp thiết; nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên, nhất là giảng viên có trình độ tiến sĩ, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và tham mưu, tư vấn chính sách là những nhiệm vụ trọng tâm để Nhà trường hướng tới chuẩn mức 2 vào năm 2030. Kế thừa truyền thống 81 năm, mỗi cán bộ, giảng viên Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh tiếp tục giữ vững bản lĩnh, đạo đức, tinh thần khoa học và khát vọng cống hiến, xứng đáng với ngôi trường mang tên người con ưu tú của quê hương Hà Tĩnh, góp phần xây dựng Đảng bộ, hệ thống chính trị vững mạnh và đưa Hà Tĩnh phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.
Chú thích:
(1): Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.5, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
(2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (12), (13), (14), (15), (16), (17), (18), (19), (20), (21), (22), (23), (24), (25), (26), (27), (28), (29), (30), (31), (32), (33), (34), (35), (36), (37), (38), (39), (40), (41), (42), (43), (44), (45), (47), (49), (52), (58), (59): Lịch sử Trường Chính trị Trần Phú Hà Tĩnh (1945-2025).
(46), (48), (50), (51), (53), (54), (55), (56), (57): Báo cáo tự đánh giá Trường Chính trị Trần Phú đạt chuẩn mức 1 (ngày 30/8/2026).