Quán triệt sâu sắc Tư tưởng Hồ Chí Minh để tuổi trẻ mãi "là mùa xuân của xã hội"
- Thứ năm - 11/03/2021 03:28
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho thế hệ trẻ sự quan tâm đặc biệt. Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên thể hiện tầm nhìn chiến lược với lực lượng kế thừa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Việc quán triệt vận dụng tư tưởng của Người có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ ngày nay, đặc biệt trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0.
Khi bàn về vai trò của thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định tuổi trẻ là “người chủ tương lai của nước nhà”; “là mùa xuân của xã hội”, là cái cầu nối giữa các thế hệ: “người tiếp sức cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách, dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai”[1]
Như vậy, ngay từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy vai trò vô cùng to lớn của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, trong công cuộc bảo vệ, xây dựng, kiến thiết Tổ quốc. Người chỉ ra rằng, việc rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cá nhân có vai trò vô cùng quan trọng. Riêng với thế hệ trẻ, việc tu dưỡng này còn quan trọng hơn vì thế hệ thanh niên cách mạng là lực lượng nòng cốt để đưa dân tộc thoát khỏi kiếp nô lệ lầm than. Từ những năm đầu của thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã kêu gọi: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cõi của Người không sớm hồi sinh”[2]. Khi bắt đầu thực hiện nhiệm vụ xây dựng lực lượng cách mạng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến giáo dục thanh niên, thức tỉnh thanh niên. Tại buổi nói chuyện với sinh viên tại Đại học Sư phạm Việt Nam lần thứ 2 ngày 07/5/1958, Người nhấn mạnh: “thanh niên phải có đức, có tài. Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông bụt không làm hại gì, nhưng cũng không có lợi gì cho loài người”[3].
Trong quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thanh niên là những người có sức trẻ, khỏe mạnh, hăng hái. Do vậy, sự phát triển lâu dài của xã hội phụ thuộc nhiều vào thanh niên. Người viết: “nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cho cái tương lai đó” [4]
Cũng như với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân khác, đối với thanh niên, Hồ Chí Minh đã sớm xác định những phẩm chất cần thiết để họ có phương hướng phấn đấu và rèn luyện. Trả lời cho câu hỏi: “Để xây dựng chủ nghĩa xã hội thì cần phải có cái gì?” [5]. Hồ Chí Minh đã chỉ ra hai loại lao động đó là lao động trí óc và lao động chân tay. Đây là yếu tố cần phải có để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cái chúng ta cần là lao động trí óc kết hợp với lao động chân tay, nghĩa là lao động chân tay cũng phải có văn hóa còn lao động trí óc cũng phải làm được lao động chân tay. Nếu thiếu đi một trong hai thì “đó là người lao động bán thân bất toại” [6].
Người lưu ý mỗi thanh niên rằng, học lao động phải có quyết tâm, mà muốn có quyết tâm thì phải có tinh thần, phải có “sáu cái yêu”:
“Yêu Tổ quốc: yêu như thế nào? Yêu là phải làm sao cho Tổ quốc ta giàu mạnh. Muốn cho Tổ quốc ta giàu mạnh thì phải ra sức lao động, ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm.
Yêu nhân dân: Mình phải hiểu rõ sinh hoạt của nhân dân, biết nhân dân cực khổ như thế nào, biết chia sẻ những lo lắng, những vui buồn, những công tác nặng nhọc với nhân dân.
Yêu chủ nghĩa xã hội: Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mỗi ngày ấm no thêm, mỗi ngày một giàu mạnh thêm.
Yêu lao động: Muốn thật thà yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội thì phải yêu lao động, vì không có lao động thì chỉ là nói suông.
Yêu khoa học và kỷ luật: Bởi vì tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có khoa học và kỷ luật” [7].
Để thực hiện mục tiêu là làm sao cho dân giàu, nước mạnh, theo Hồ Chí Minh người thanh niên phải chống mọi thái độ biểu hiện sách nhiễu nhân dân, gây phiền hà cho nhân dân và luôn dựa vào nhân dân để phát động phong trào thi đua lao động sản xuất, làm cho nhân dân phấn khởi tin tưởng vào chủ nghĩa xã hội. Để có được những phẩm chất cao đẹp đó, người thanh niên phải rèn luyện cho mình những đức tính: trung thành, tận trung, thật thà và chính trực. Phải xác đinh rõ nhiệm vụ của mình, “thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?” [8]. Thanh niên ngày nay cũng phải biết kết hợp học tập với lao động, tăng gia sản xuất, sáng tạo và vận dụng những thành tựu kỹ thuật mới, khoa học công nghệ hiện đại. Phải chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, chống tư tưởng háo danh, hám lợi. Phải trả lời được câu hỏi: Học để làm gì? Học để phục vụ ai? Phải xác định rõ thế nào là tốt, thế nào là xấu? Ai là bạn, ai là thù?
Trong năm điểm dạy thanh niên, Người lưu ý nhắc nhở thanh niên phải “kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do”, vì nó là kẻ thù hung ác nhất của chủ nghĩa xã hội; Đã nhiều lần Người nói về tính chất nguy hiểm, độc ác, gian xảo, xấu xa của chủ nghĩa cá nhân. Việc quan tâm đến lợi ích cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân đòi hỏi thanh niên phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mình và lợi ích của tập thể, xã hội; phải biết làm cho lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội phát triển hài hòa. Trong những trường hợp nhất định phải biết hi sinh lợi ích riêng, vì lợi ích chung. Nghĩa là cá nhân không được mang tư tưởng hám danh, hám lợi.
Dưới tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã đặt thanh niên vào vị trí quan trọng hàng đầu, là nguồn nhân lực tích cực, năng động và sáng tạo. Cần thiết phải giáo dục cho thế hệ trẻ ý thức được trách nhiệm và vị trí của mình, luôn trung thành với mục tiêu và lý tưởng của Đảng, của dân tộc, tham gia tích cực vào thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, coi đó là định hướng lý tưởng của tuổi trẻ trong giai đoạn hiện nay.
Thanh niên ngày nay có tri thức, có nhiệt huyết được đào tạo dưới mái trường xã hội chủ nghĩa, điều trước tiên và quan trọng là mỗi cá nhân phải giữ vững bản lĩnh chính trị của mình, không bị các thế lực xấu lợi dụng, lôi kéo. Phải luôn tâm niệm nhiệm vụ “Trung với nước, hiếu với dân”, có như vậy thì mỗi người thanh niên mới xứng đáng với vai trò là người chủ tương lai của nước nhà.
Thực hành lối sống lành mạnh, văn minh, trung thực, nhân nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư trong thời đại mới là phải năng động, nhạy bén nhưng giản dị, khiêm tốn, tiết kiệm, không xa hoa, lãng phí, đua đòi; không sa vào các tệ nạn xã hội; có quan niệm đúng đắn về tình bạn, tình yêu; biết cảm thông, chia sẻ, sẵn sàng giúp đỡ mọi người khi gặp khó khăn, hoạn nạn; biết hưởng thụ những giá trị văn hóa lành mạnh, cách mạng, tiến bộ của dân tộc, nhân loại. Biết tôn trọng kỷ cương, pháp luật, quy ước của cộng đồng. Biết tận tâm học tập; ra sức rèn luyện, có lòng ham học hỏi, yêu lao động, không ngại khó, ngại khổ; có chí chủ động sáng tạo, tự cường, tự lập; thật thà, chính trực, không gian lận trong học tập, thi cử; trong công việc và sinh hoạt cộng đồng. Người thanh niên của thời đại mới không được quên nhiệm vụ phải thường xuyên tu dưỡng những phẩm chất đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh đã dạy, trong đó cần nêu cao ý thức dân chủ và kỷ luật, thương yêu con người, uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây". Ý thức dân chủ, kỷ luật phải được tiến hành ngay trong tập thể, tổ chức, đoàn thể mà mỗi thanh niên tham gia.
Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, trước xu thế mở cửa hội nhập, đòi hỏi tất cả những người Việt Nam nói chung, đặc biệt thế hệ thanh niên phải quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh để đoàn kết thống nhất vì sự phát triển bền vững của quê hương đất nước. Tinh thần đoàn kết phải mở rộng phạm vi ra bên ngoài để tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn minh nhân loại có ích cho bản thân và cộng đồng, tuy nhiên phải biết “gạn đục khơi trong” và “biết mình biết người” để luôn xứng đáng là lực lượng vừa “hồng” vừa “chuyên”.
Trong không khí chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc của lần thứ XIII của Đảng và kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (ngày 26/3/1931-26/3/2021), hơn bao giờ hết, thanh niên Việt Nam cần quán triệt sâu sắc những tư tưởng và lời dạy của Hồ Chí Minh dành cho thế hệ trẻ để luôn tiên phong, đi đầu, phát huy truyền thống vẻ vang, xung kích, sáng tạo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; biến những khó khăn, thách thức thành động lực, kiên trì thực hiện vị trí, chức năng, vai trò của mình; phát huy tinh thần đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế; khơi dậy khát vọng dựng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong các tầng lớp thanh thiếu niên và nhi đồng, nêu cao khẩu hiệu: “sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại” nhằm góp phần thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII./.
Như vậy, ngay từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy vai trò vô cùng to lớn của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, trong công cuộc bảo vệ, xây dựng, kiến thiết Tổ quốc. Người chỉ ra rằng, việc rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cá nhân có vai trò vô cùng quan trọng. Riêng với thế hệ trẻ, việc tu dưỡng này còn quan trọng hơn vì thế hệ thanh niên cách mạng là lực lượng nòng cốt để đưa dân tộc thoát khỏi kiếp nô lệ lầm than. Từ những năm đầu của thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã kêu gọi: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cõi của Người không sớm hồi sinh”[2]. Khi bắt đầu thực hiện nhiệm vụ xây dựng lực lượng cách mạng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến giáo dục thanh niên, thức tỉnh thanh niên. Tại buổi nói chuyện với sinh viên tại Đại học Sư phạm Việt Nam lần thứ 2 ngày 07/5/1958, Người nhấn mạnh: “thanh niên phải có đức, có tài. Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông bụt không làm hại gì, nhưng cũng không có lợi gì cho loài người”[3].
Trong quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thanh niên là những người có sức trẻ, khỏe mạnh, hăng hái. Do vậy, sự phát triển lâu dài của xã hội phụ thuộc nhiều vào thanh niên. Người viết: “nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm người chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải ra làm việc để chuẩn bị cho cái tương lai đó” [4]
Cũng như với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân khác, đối với thanh niên, Hồ Chí Minh đã sớm xác định những phẩm chất cần thiết để họ có phương hướng phấn đấu và rèn luyện. Trả lời cho câu hỏi: “Để xây dựng chủ nghĩa xã hội thì cần phải có cái gì?” [5]. Hồ Chí Minh đã chỉ ra hai loại lao động đó là lao động trí óc và lao động chân tay. Đây là yếu tố cần phải có để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cái chúng ta cần là lao động trí óc kết hợp với lao động chân tay, nghĩa là lao động chân tay cũng phải có văn hóa còn lao động trí óc cũng phải làm được lao động chân tay. Nếu thiếu đi một trong hai thì “đó là người lao động bán thân bất toại” [6].
Người lưu ý mỗi thanh niên rằng, học lao động phải có quyết tâm, mà muốn có quyết tâm thì phải có tinh thần, phải có “sáu cái yêu”:
“Yêu Tổ quốc: yêu như thế nào? Yêu là phải làm sao cho Tổ quốc ta giàu mạnh. Muốn cho Tổ quốc ta giàu mạnh thì phải ra sức lao động, ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm.
Yêu nhân dân: Mình phải hiểu rõ sinh hoạt của nhân dân, biết nhân dân cực khổ như thế nào, biết chia sẻ những lo lắng, những vui buồn, những công tác nặng nhọc với nhân dân.
Yêu chủ nghĩa xã hội: Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mỗi ngày ấm no thêm, mỗi ngày một giàu mạnh thêm.
Yêu lao động: Muốn thật thà yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội thì phải yêu lao động, vì không có lao động thì chỉ là nói suông.
Yêu khoa học và kỷ luật: Bởi vì tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có khoa học và kỷ luật” [7].
Để thực hiện mục tiêu là làm sao cho dân giàu, nước mạnh, theo Hồ Chí Minh người thanh niên phải chống mọi thái độ biểu hiện sách nhiễu nhân dân, gây phiền hà cho nhân dân và luôn dựa vào nhân dân để phát động phong trào thi đua lao động sản xuất, làm cho nhân dân phấn khởi tin tưởng vào chủ nghĩa xã hội. Để có được những phẩm chất cao đẹp đó, người thanh niên phải rèn luyện cho mình những đức tính: trung thành, tận trung, thật thà và chính trực. Phải xác đinh rõ nhiệm vụ của mình, “thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?” [8]. Thanh niên ngày nay cũng phải biết kết hợp học tập với lao động, tăng gia sản xuất, sáng tạo và vận dụng những thành tựu kỹ thuật mới, khoa học công nghệ hiện đại. Phải chống mọi biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, chống tư tưởng háo danh, hám lợi. Phải trả lời được câu hỏi: Học để làm gì? Học để phục vụ ai? Phải xác định rõ thế nào là tốt, thế nào là xấu? Ai là bạn, ai là thù?
Trong năm điểm dạy thanh niên, Người lưu ý nhắc nhở thanh niên phải “kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do”, vì nó là kẻ thù hung ác nhất của chủ nghĩa xã hội; Đã nhiều lần Người nói về tính chất nguy hiểm, độc ác, gian xảo, xấu xa của chủ nghĩa cá nhân. Việc quan tâm đến lợi ích cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân đòi hỏi thanh niên phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mình và lợi ích của tập thể, xã hội; phải biết làm cho lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội phát triển hài hòa. Trong những trường hợp nhất định phải biết hi sinh lợi ích riêng, vì lợi ích chung. Nghĩa là cá nhân không được mang tư tưởng hám danh, hám lợi.
Dưới tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã đặt thanh niên vào vị trí quan trọng hàng đầu, là nguồn nhân lực tích cực, năng động và sáng tạo. Cần thiết phải giáo dục cho thế hệ trẻ ý thức được trách nhiệm và vị trí của mình, luôn trung thành với mục tiêu và lý tưởng của Đảng, của dân tộc, tham gia tích cực vào thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, coi đó là định hướng lý tưởng của tuổi trẻ trong giai đoạn hiện nay.
Thanh niên ngày nay có tri thức, có nhiệt huyết được đào tạo dưới mái trường xã hội chủ nghĩa, điều trước tiên và quan trọng là mỗi cá nhân phải giữ vững bản lĩnh chính trị của mình, không bị các thế lực xấu lợi dụng, lôi kéo. Phải luôn tâm niệm nhiệm vụ “Trung với nước, hiếu với dân”, có như vậy thì mỗi người thanh niên mới xứng đáng với vai trò là người chủ tương lai của nước nhà.
Thực hành lối sống lành mạnh, văn minh, trung thực, nhân nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư trong thời đại mới là phải năng động, nhạy bén nhưng giản dị, khiêm tốn, tiết kiệm, không xa hoa, lãng phí, đua đòi; không sa vào các tệ nạn xã hội; có quan niệm đúng đắn về tình bạn, tình yêu; biết cảm thông, chia sẻ, sẵn sàng giúp đỡ mọi người khi gặp khó khăn, hoạn nạn; biết hưởng thụ những giá trị văn hóa lành mạnh, cách mạng, tiến bộ của dân tộc, nhân loại. Biết tôn trọng kỷ cương, pháp luật, quy ước của cộng đồng. Biết tận tâm học tập; ra sức rèn luyện, có lòng ham học hỏi, yêu lao động, không ngại khó, ngại khổ; có chí chủ động sáng tạo, tự cường, tự lập; thật thà, chính trực, không gian lận trong học tập, thi cử; trong công việc và sinh hoạt cộng đồng. Người thanh niên của thời đại mới không được quên nhiệm vụ phải thường xuyên tu dưỡng những phẩm chất đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh đã dạy, trong đó cần nêu cao ý thức dân chủ và kỷ luật, thương yêu con người, uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây". Ý thức dân chủ, kỷ luật phải được tiến hành ngay trong tập thể, tổ chức, đoàn thể mà mỗi thanh niên tham gia.
Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, trước xu thế mở cửa hội nhập, đòi hỏi tất cả những người Việt Nam nói chung, đặc biệt thế hệ thanh niên phải quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh để đoàn kết thống nhất vì sự phát triển bền vững của quê hương đất nước. Tinh thần đoàn kết phải mở rộng phạm vi ra bên ngoài để tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn minh nhân loại có ích cho bản thân và cộng đồng, tuy nhiên phải biết “gạn đục khơi trong” và “biết mình biết người” để luôn xứng đáng là lực lượng vừa “hồng” vừa “chuyên”.
Trong không khí chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc của lần thứ XIII của Đảng và kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (ngày 26/3/1931-26/3/2021), hơn bao giờ hết, thanh niên Việt Nam cần quán triệt sâu sắc những tư tưởng và lời dạy của Hồ Chí Minh dành cho thế hệ trẻ để luôn tiên phong, đi đầu, phát huy truyền thống vẻ vang, xung kích, sáng tạo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; biến những khó khăn, thách thức thành động lực, kiên trì thực hiện vị trí, chức năng, vai trò của mình; phát huy tinh thần đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế; khơi dậy khát vọng dựng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong các tầng lớp thanh thiếu niên và nhi đồng, nêu cao khẩu hiệu: “sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại” nhằm góp phần thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII./.
[1] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 13, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 298.
[2] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 144.
[3] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 399
[4] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 216
[5] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 400
[6] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 400
[7] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 400-401
[8] CD room - Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, trang 265